Sinemanın statik bir kayıt mekanizması olmaktan sıyrılıp, biyolojik süreçlerle birlikte canlanan, nefes alan ve dönüşen geçirgen bir organizmaya evrildiğini hayal edin. İstanbul Experimental’in kurucu direktörü Yavuz Gözeller iş birliğiyle hazırlanan ve 15 Temmuz 2026 saat 15.00’te Salt Beyoğlu Açık Sinema’da izleyiciyle buluşacak olan “Şu Gözenekli Yeryüzü” programının “Ortakyaşam” seçkisi, tam olarak bu canlı müşterekliği sahneye taşıyor. Karşımızdaki seçki, hareketli görüntü ile canlı organizmaları fiziksel bir düzlemde bir araya getirerek, sinemayı büyüme, çürüme, fermantasyon ve organik iş birliklerine açıyor. Mantarların, likenlerin ve tohumların el yapımı emülsiyonlar yardımıyla filmin doğrudan birer faili haline geldiği bu deneyim, film şeridini sürekli dönüşümlerin aktif bir habitatına dönüştürüyor.
Seçkinin ilk halkalarında, tabiatın kendi döngüsel ritmini doğrudan film şeridi üzerinde hissetmeye başlıyoruz. Colectivo Los Ingrávidos imzalı Seeds (2023), mısır tohumlarının materyal ve sembolik özelliklerinden yola çıkarak çimlenme döngülerini perdede somutlaştırırken; Thorsten Fleisch’ın Kosmos (2004) çalışması şerit üzerine yerleştirilen gerçek kristal parçalarıyla mikroskobik yapıları ışığın kırılmasıyla şekillenen parıltılı dokulara tahvil ediyor. Kelly Egan ise Athyrium filix-femina (2016) filminde, fotoğrafçılık ve bilim tarihindeki öncü kadınlara selam durarak Anna Atkins’in tarihi mavi baskı tarifini uyguluyor; güneş ışığına maruz bırakılan botanik fotogramları buluntu görüntülerle harmanlayarak zamansal bir köprü inşa ediyor.
Maddesel dünyanın bu biyolojik ortaklığı, Colectivo Los Ingrávidos’un bir diğer yapıtı olan The Winged Stone (2023) ile su üzerine kurulu bahçelerden dağlara ve fosillere uzanan jeolojik bir hafıza kazısına dönüşüyor. Steven Woloshen, Zero Visibility (2020) çalışmasında film kopyalarını bizzat fermente edip dondurarak Montreal’deki Victoria Köprüsü’nün manzarasını mikrobiyal bir müdahaleyle yeniden kurarken; Müge Yıldız Non/Living (2024) filminde ekmek mayası ve canlı mikroorganizmaları kamerasız tekniklerle buluşturarak insan ile insan ötesi varlıklar arasındaki o ekolojik iş birliğinin izini sürüyor. Doğanın unsurları, burada sadece kameranın önünde duran nesneler değil, emülsiyona etki ederek kimyayı bizzat yoğuran aktif ortaklar olarak konumlanıyor.
Seçkinin yerel hafıza ve ekosistem odaklı son bölümünde ise el yapımı emülsiyonlar coğrafi birer tanıklığa dönüşüyor. Lindsay McIntyre, Tuktuit (Caribou) (2025) filminde liken ve ren geyiği derisinden elde ettiği tamamen el yapımı emülsiyonlar vasıtasıyla İnuit halkları ile Kuzey Kutbu doğası arasındaki o kadim ilişkiyi inceliyor. Edd Carr ise Lepidoptera (2022) çalışmasında, el yapımı animasyon tekniğini kendi yaşadığı bölgeden topladığı bitkisel malzemeler, pigmentler ve odun kömürüyle birleştirerek çocukluk anıları ile kelebek popülasyonunun trajik azalışı arasında sarsıcı bir bağ kuruyor.
Herkesin katılımına açık ve ücretsiz olarak gerçekleştirilecek bu gösterim programı, sinemayı dijital piksellerin yapaylığından kurtarıp toprağın, tohumun ve mikroskobik canlıların iradesine teslim eden radikal bir duruştur. Orijinal dillerinde, Türkçe altyazılı olarak sunulacak bu deneysel filmler, izleyiciyi sadece bir şeyler seyretmeye değil, hareketli görüntünün can cana, hücre hücre dönüştüğü o organik simyaya ortak olmaya çağırıyor. Temmuz ayında Açık Sinema’nın karanlığında bu ortak yaşam dünyasına adım attığımızda tanıklık edeceğimiz şey, ekolojik uyanışın perdedeki en dürüst, en pürüzlü ve en canlı tezahürü olacak.
