Sinema tarihinde, savaşın o çiğ ve acımasız gerçekliğini fantastik bir dünyanın içine bu kadar sarsıcı bir biçimde yerleştirebilen çok az film vardır. Usta eleştirmen Roger Ebert’in de haklı bir hayranlıkla altını çizdiği gibi, Guillermo del Toro imzalı “Pan’s Labyrinth” (Pan’ın Labirenti – 2006), bir yanda faunlar ve perilerle dolu bir düşler alemini, diğer yanda Franco faşizminin üniformasını giymiş insanlık dışı bir sadisti aynı kadrajda eritmeyi başarıyor. Üstelik bu film bize masalların çocukları uyutmak için değil, bazen onları yaklaşan karanlığa hazırlamak için anlatıldığını kanıtlıyor.
Filmde 11 yaşındaki Ofelia’nın gördüğü yaratıklar sadece küçük bir kızın hayal gücü diyerek geçiştirilemeyecek kadar gerçek; zira en ufak bir bahaneyle tetiği çeken faşist Yüzbaşı Vidal ne kadar ölümcülse, yeraltı dünyasının kuralları da o kadar acımasız.
Faşizmin Soğuk Gerçekliği ve Karanlık Fantazya
Hikaye bizi 1944 yılının İspanya’sına, Franco karşıtı direnişçilerin ormanlarda saklandığı, İkinci Dünya Savaşı’nın rüzgarlarının Avrupa’yı kasıp kavurduğu o tekinsiz atmosfere götürüyor. Direnişçileri avlamakla görevlendirilen Yüzbaşı Vidal (Sergi López), askeri disiplin maskesinin ardına saklanmış saf bir sadist. Hamile eşi Carmen (Ariadna Gil) ve üvey kızı Ofelia (Ivana Baquero) ile birlikte karanlık bir değirmene yerleşen Vidal’in dünyası, merhametsizliğin ta kendisi.
Guillermo del Toro, klişeleşmiş fantastik yaratık fikirlerini elinin tersiyle iterek, tıpkı klasik masalların o sansürsüz, karanlık kökenlerine iniyor. Karşımıza çıkan Faun, ne tam anlamıyla iyi ne de kötü. O, Ofelia’ya sadece seçimler sunan kadim bir rehber. Hele ki o avuç içlerinde gözleri olan, derisi kemiklerinden sarkan Pale Man sekansı… Sinema tarihinin en saf kabus tasvirlerinden biri olarak hafızalarımıza kazınıyor.
Görsel Bir Auteur Dehası: Renkler ve Geçişler
Del Toro, bu iki uyumsuz dünyayı kurguda basitçe birbirine bağlamak yerine, aynı kadrajın içinde yaşatıyor.
Sinematografik Zıtlık: Faşistlerin askeri karargahı ve değirmenin iç mekanları soğuk, ruhsuz bir mavi-gri tonla resmedilirken; Ofelia’nın fantezi dünyası ve ormandaki direnişçiler, kırmızı ve sıcak yaşam tonlarıyla aydınlatılıyor.
Kusursuz Geçişler: Yönetmen, iki dünya arasında geçiş yaparken kameranın önünden geçen bir ağaç gövdesini veya karanlık bir duvarı kullanıyor. Bu wipe tekniği, izleyiciye şu sarsıcı mesajı veriyor: Bu iki dünya birbirinden kopuk değil, aynı çerçevenin farklı köşelerinde nefes alıyor.
Yeni Meksika Sineması’nın Altın Çağı
Guillermo del Toro, görsel hafızası ve yaratım gücüyle fantezi sinemasının tartışmasız en vizyoner isimlerinden biri. Ancak onu tek başına değerlendirmek haksızlık olur. Ebert’in de işaret ettiği gibi, çağdaşları Alfonso Cuarón (Children of Men, Harry Potter and the Prisoner of Azkaban) ve Alejandro González Iñárritu (Amores Perros, Babel) ile birlikte, sınırları aşan ve tür sinemasını kendi entelektüel süzgeçlerinden geçirerek yücelten o muazzam “Yeni Meksika Sineması” ekolünün temel direği. Bu üçlü, kuralları yeniden yazarken taviz vermeden gişe ve sanat sinemasını aynı potada eritmeyi başardı.
Sonuç: Tavizsiz Bir Şaheser
“Pan’ın Labirenti”, birbirine zıt iki farklı materyali alıp, son saniyesine kadar ikisine de ihanet etmeden, tavizsiz bir şekilde birleştiriyor. Ofelia’nın, annesinin yatağının altına koyduğu o ürkütücü adamotu kökünden, direnişçilere yardım eden Mercedes’in sessiz isyanına kadar her detay, bir tercih yapmanın ağırlığıyla ilgili.
Bu film sadece izlenip geçilecek bir fantezi değil; itaat etmemenin, kendi ruhunu faşizmin veya canavarların kurallarına satmamanın şiirsel bir destanı. Gözlerinizi kırpmadan, ama kalbinizi koruyarak izlemeniz gereken, sinemanın en nadide mücevherlerinden biri.
