Kirill Serebrennikov, 2025 yapımı “The Disappearance of Josef Mengele” (Josef Mengele’nin Kayboluşu) ile sinema dünyasına sadece bir biyografi değil, ahlaki bir karabasan sunuyor. Film, tarihin en karanlık figürlerinden biri olan “Ölüm Meleği” lakaplı Mengele’nin Auschwitz’deki vahşetini değil, bu vahşetin ardından gelen on yıllara yayılan cezasızlık sürecini odağına alıyor. Serebrennikov, alışılagelmiş Holokost filmlerinin aksine, dehşeti görsel bir şölen haline getirmekten kaçınıyor; bunun yerine izleyiciyi kötülüğün kendi izini silerek hayatta kaldığı o klostrofobik, sessiz ve çürütücü atmosferin içine hapsediyor.
Akademik bir perspektiften bakıldığında film, post-atrocity anlatıların en olgun örneklerinden birini temsil ediyor. Serebrennikov’un rejisi, şiddeti eylemsizlikte ve bekleyişte arıyor. Güney Amerika’nın Paraguay ve Brezilya topraklarında geçen bu kaçış öyküsü, aslında bir hareket değil, bir ontolojik boşluk hikayesi. Yönetmen, zamanın iyileştirici gücünü reddederek onu bir suç ortağına dönüştürüyor. Burada zaman geçtikçe suçlar affedilmiyor; sadece alışkanlığa, rutine ve sonunda derin bir unutuşa dönüşüyor. Serebrennikov’un minimalizmi ve sahnelerdeki tekrarlara dayalı ritmi, adaletin bir türlü gelmediği o ahlaki boğulma hissini titizlikle inşa ediyor.
İzleyici gözüyle bakıldığında ise filmin en büyük yükünü August Diehl sırtlıyor. Diehl, Mengele’yi karikatürize bir canavar olarak değil, içten içe boşalmış, sürekli tetikte ve zamanla sıradanlaşmış bir kaçak olarak portreliyor. Onun performansı, kötülüğün çığlık atarken değil, bir odada sessizce yaşlanırken ne kadar korkutucu olabileceğini kanıtlıyor. İzleyici için bu deneyim, geleneksel bir sinema hazzından ziyade bir huzursuzluk egzersizi. Film size bir katarsis veya finalde gelen bir adalet duygusu vaat etmiyor. Aksine, Mengele’nin bir plajda sessizce ölmesine izin vererek, tarihin kendi kendini her zaman düzeltmediği gerçeğiyle sizi baş başa bırakıyor.
2026 yılının küresel belirsizliği ve ideolojik aşırılıkların yeniden hortladığı atmosferinde, The Disappearance of Josef Mengele sadece geçmişi değil, bugünü de ilgilendiren bir uyarı niteliğinde. Günümüzde hesap verebilirlik açıklarının ve tarihsel amnezinin arttığı bir dönemde, bu film unutmanın da aktif bir “eylem” ve bazen bir “suç” olduğunu hatırlatıyor. Serebrennikov, tarihsel bir dramayı bir yüzleşme alanına çevirerek, adaletin geciktiği her saniyenin şiddetin devamı olduğunu vurguluyor.
