Etrafımızdaki Dünya Kimin Fikriydi? Netflix Yapımı “Abstract: The Art of Design” Üzerine

Sabah elinize aldığınız seramik kupa, telefon ekranındaki harflerin kıvrımı, ayağınızdaki ayakkabının tabanı ya da pencerelerden baktığınız o heybetli bina… Çevremizdeki her nesne, birilerinin zihninden çıkıp binlerce küçük karardan süzülerek bugünkü biçimini aldı. Netflix’in 2017’de izleyiciyle buluşturduğu belgesel serisi Abstract: The Art of Design, çoğumuzun kanıksadığı bu gündelik mucizenin ve nesnelerin arkasındaki yaratıcı zihinlerin peşine düşüyor.

Bir Disiplin, Bir Yönetmen, Bir Görsel Dil

Wired dergisinin eski genel yayın yönetmeni Scott Dadich tarafından hayata geçirilen seri, iki sezona yayılan toplam 14 bölümden oluşuyor. Her bölüm, kendi alanında devrim yaratmış ancak ismi genellikle tabelaların ya da etiketlerin arkasında kalmış bir tasarımcıya odaklanıyor. Yapımın en cazip yanlarından biri, bölümlerin Morgan Neville gibi farklı yönetmenler tarafından çekilmesi. Böylece her bölümün görsel dili, anlatılan tasarımcının dünyasına göre yeniden biçimleniyor. Örneğin illüstratör Christoph Niemann’ın bölümünde çizimler canlı görüntülerle o kadar organik bir şekilde oynuyor ki “illüstrasyon” kelimesi anlatılanın yanında sönük kalıyor.

Çatısında Kayak Pistli Santralden Binalaşan Ayakkabılara

Mimari zihne meraklı olanlar için Bjarke Ingels’in bölümü zihin açıcı bir durak. Ingels, Kopenhag’da bir temiz enerji santralinin çatısına kayak pisti kurmak gibi “pragmatik ütopya” fikirleriyle tanınıyor. Tasarımcının “hedonist sürdürülebilirlik” olarak adlandırdığı bu yaklaşım; bir yapının yalnızca işlevsel olmakla kalmayıp insan hayatına neşe ve oyun katması gerektiğini savunuyor.

Serinin belki de en şaşırtıcı hikâyelerinden biri ise Tinker Hatfield’a ait. Eğitimini mimarlık üzerine tamamlayan Hatfield, yapı bilgisini ve mekân anlayışını Nike sahalarına taşıyarak bir ayakkabı efsanesine dönüştü. Air Jordan ve Air Max serilerinin arkasındaki deha olan Hatfield, ayakkabıya küçük bir mimari yapı gibi yaklaşıyor. Yıllar boyunca yaptığı her eskizi, karalamayı ve prototipi saklayan tasarımcının dünyasını izlemek, nesnelere bakış açınızı kökten değiştiriyor.

Tipografinin Sesi ve Işığın Mimarisi

Grafik tasarımın sadece estetik bir süsleme değil, başlı başına bir iletişim dili olduğunu kanıtlayan Paula Scher bölümü ise tipografiye bakışı değiştiriyor. Scher’in New York’taki Public Theater için tasarladığı afişler ve kurumsal kimlik çalışmaları, harflerin sokakta insanlara bağırabileceğini ya da onlarla dans edebileceğini gösteriyor.

Diğer yandan, Beyoncé’nin Formation turnesinden stadyum konserlerine ışığı adeta heykelsi bir malzemeye dönüştüren sahne tasarımcısı Es Devlin ve insan odaklı dokunuşlarıyla bir mekânın hissettirdiklerini sorgulayan iç mimar Ilse Crawford, tasarımın soyut ile somut arasındaki köprüsünü kuruyor.

Nesnelerden Düşünme Biçimlerine Genişleyen Ufuk

İlk sezon tasarımı daha çok somut “nesneler” üzerinden anlatırken, Eylül 2019’da yayınlanan ikinci sezon odağını bir adım öteye, bir “düşünme biçimine” kaydırıyor. Olafur Eliasson, Neri Oxman, Ruth Carter, Cas Holman, Ian Spalter ve Jonathan Hoefler’ın yer aldığı bu altı bölüm; sanattan biyo-mimariye, kostüm tasarımından oyuncaklara, dijital arayüzlerden yazı karakterlerine uzanıyor. Tasarımın artık yalnızca fiziksel değil, ekolojik ve algısal bir zemin olduğunu gösteriyor.

Kutlama Tonunun Ötesi ve Kalan Etki

Elbette 40 dakikalık bir belgesel formatının sınırlılıklarını da kabul etmek gerek. Seri, kahramanlaştırıcı ve kutlayan bir tona sahip. Tasarımın arkasındaki ağır üretim koşullarını, endüstriyel bedelleri ya da bu tasarımlara kimlerin erişebildiğini radikal bir şekilde sorgulamıyor. Yine de Abstract’ın izleyiciye verdiği en büyük hediye, gelişkin bir dikkat duygusu. Belgeseli bitirdikten sonra bir kapı koluna, bir restoran menüsünün yazı tipine ya da kaldırımdaki bir detayına biraz daha uzun bakıyorsunuz. Etrafınızdaki her ayrıntıda bir insanın karar izini görmek, dünyayı çok daha katmanlı bir yere dönüştürüyor.