Galerie Mathias Güntner’deki o ağır perdeler daha yeni, 11 Temmuz 2026’da kapandı ama serginin zihnimizde bıraktığı tortu ve tekinsiz his hâlâ çok taze. Pia Stadtbäumer’in son 30 yıllık heykel üretimini bir araya getiren “Seit einigen Tagen bin ich ganz og gar außer mir” retrospektifini, kapanışından hemen önce deneyimleme şansı bulduk.
Fransız şair Stéphane Mallarmé’nin 1862’de yazdığı bir mektuptan ödünç alınan bu isim, sergi salonuna adım attığımız an anlamını buldu. Karşımızda bizi estetik olarak rahatlatacak değil, aksine entelektüel konfor alanımızı unufak edecek bir dünya uzanıyordu.
Sevimli Olmayı Reddeden Çocuklar: “Max” ve “Clara”
Salona girdiğimizde bizi ilk karşılayan, Stadtbäumer’in 1990’ların sonundan beri üzerinde çalıştığı ünlü Max ve Clara heykel serileri oldu. Figürlere yaklaştıkça, içimizde uyanan o alışılmış çocuk masumiyeti hissinin sanatçı tarafından nasıl hızla baltalandığına şahit olduk.
Stadtbäumer, çocuk bedenini kitsch bir nostalji ya da sevimlilik nesnesi olarak sunmayı bütünüyle reddediyor. Bizim orada gördüğümüz; eğitimin, toplumsal normların ve ahlaki kategorilerin henüz ruhu tek tipleştirmediği o evcilleşmemiş, ham ve vahşi insan evresiydi.
Zellan ile üretilen bu çocuk bedenlerinin karşısında dururken, onların bireysel birer portre olmadığını, aksine bizim kendi içsel korkularımızı ve tabularımızı yansıttığımız birer projeksiyon ekranı olduğunu hissettik. Figürlere giydirilmiş file çoraplar ve yanlarına iliştirilmiş ahşap toplar bizi tekinsiz bir oyunun içine çekti.
Hristiyan ikonografisine göz kırpan doldurulmuş bir kuzuya veya aynaya kazınmış 30 sayısına baktık; hiçbiri bize doğrusal, kolay bir hikaye anlatmıyordu. Sanatçı bizi bilerek bir yapbozun ortasında bıraktı ve modern insanın neredeyse tamamen körelen o zorlu kasını çalıştırmamızı talep etti: Muğlaklığa ve çelişkiye katlanabilmek.
“Max” Heykelinin Şifreleri ve Otomatik Portakal Esintisi
Sergide önünde en uzun süre durduğumuz ve bizi en çok sarsan iş, çıplak bir erkek çocuğunu tasvir eden “Max” heykeliydi. Heykele yakından baktığımızda, katmanlar halinde örülmüş felsefi bir çatışmanın odanın ortasında asılı kaldığını gördük:
-
Çocuğun kafasında, ünlü sosyolog ve filozof Jürgen Habermas hakkındaki bir gazete kupürü duruyordu.
-
Göğsünde, karanlıkta parıldayan iki gizemli dövme vardı.
-
Elinde tuttuğu oyuncak tabanca ise üzerine geçirilen minik bir bebek mantosuyla kamufle edilmişti.
Burası tam bir entelektüel kırılma anıydı. Habermas, rasyonel tartışmayı demokrasinin temeli sayar. Ancak önümüzde duran bu heykele mantık süzgeciyle yaklaşmak imkansızdı. Max, demokratik bir bireyden ziyade, A Clockwork Orange filminin kült karakteri Alex’in o nedensiz, estetize edilmiş şiddet arzusunu hatırlatan uzak bir akrabası gibiydi. Masumiyet ile şiddet dürtüsünün aynı çocuk bedeninde yarattığı o kusursuz gerilimi çıplak gözle izlemek müthiş bir deneyimdi.
Balmumu Kafalar ve Lévinas Paradoksu
Bir diğer odada karşılaştığımız, sanatçının 90’lardan beri sürdürdüğü ve asla bitmiş kabul etmediği balmumu kafa heykelleri ise serginin bir diğer büyük meydan okumasıydı. Gerçekçi ama hafifçe küçültülmüş bu insan kafalarındaki bilinçli deformasyonları incelerken, insan yüzünün o en savunmasız, en çıplak haliyle yüzleştik.
Sanatçı, filozof Emmanuel Lévinas’ın o köklü varoluşsal paradoksunu balmumunun o hassas, kırılgan dokusuyla adeta somutlaştırmıştı:
“Ötekinin yüzünde her zaman onun ölümünün sezgisi ve dolayısıyla bir bakıma cinayete azmettiriliş gizlidir. Ancak tam da bu yüz, aynı zamanda merhamet uyandıran bir kırılganlık taşır. Paradoks buradadır: Yüz, aynı zamanda ‘Öldürmeyeceksin!’ emrinin ta kendisidir.” – Emmanuel Lévinas
Biz de galeride tam olarak bunu hissettik; en uç noktadaki zıtlıklar, alelacele çözülmeye çalışılmadan odanın ortasında öylece bırakılmıştı.
NO-26 Editörünün Son Notu
Pia Stadtbäumer, bu retrospektifle bize kolay tüketilebilir, “Instagram’lık” bir sergi sunmadı. Aksine, eserlerin karşısında geçirdiğimiz her dakika, günümüz dünyasının gri alanları yok sayan, siyah-beyaz kutuplaşmasına verilmiş en rafine sanatsal yanıtlardan biriyle karşı karşıya olduğumuzu fısıldadı.
Dünyanın kaosu içinde radikal özgürlük ile mutlak sorumluluğun aynı anda var olabileceğini hissettiren, çelişkileriyle barışık enfes bir sergi deneyimiydi. Galeriden çıkıp caddenin gürültüsüne karıştığımızda zihnimizde kalan tek bir cümle vardı: Keşke bitmeseydi.
