Roma’da bir hafta geçirip mermer büstlerin, göğe uzanan granit sütunların karşısında duran birini hayal edin. Ahşap oymacıların ya da cam ustalarının rüzgârda savrulup toprağa karışan işlerine inat, taşı “ebediyet” ile bir tutan; kalıcılığı, kendi faniliğine ve önemsizliğine karşı bir kalkan gibi kullanan o tanıdık insanı… Katı, tek parça ve dünyanın akışkan kaosuna karşı korunaklı kalma arzusu, insanlık tarihi boyunca anıtların harcına karıştı. Peki ya güvendiğimiz o sert, donuk taş; kendi içinde erimeyi, çatlamayı ve sıvılaşmayı bekleyen tekinsiz bir hafıza taşıyorsa?
Londra’daki Xxijra Hii, 24 Ekim tarihinde kapılarını kapatacak olan Hannah Morgan’ın kişisel sergisi SYPEN ile tam da bu sarsıcı kırılma noktasında duruyor. Yazar Rosanna McLaughlin’in sergiye eşlik eden çarpıcı metninde kurguladığı o “anıtperest” figürün kabusunda olduğu gibi, Morgan bizi yeraltının nemli, tekinsiz ve akışkan dünyasına davet ediyor; anıt fikrini, katılığı ve insan bedeninin sınırlarını taşa çarparak eritiyor.
Susuz Taşın Kimyası: Anhidrit ve Maden Suları
Morgan’ın sanatsal araştırmasının merkezinde maden ocaklarının çeperlerinden çıkarılan tekinsiz bir malzeme yer alıyor: Anhidrit. Yunanca kökeniyle kelime anlamı “susuz” olan bu kayaç, doğası gereği neme dirençli gibi görünse de içinde dönüştürücü bir simya barındırıyor. Suyla ilk temasında kimyasal bir başkalaşım geçiriyor; sert, kristal yapısını kaybederek zamanla ufalanan, beyaz ve tebeşirsi bir alçıtaşına (jips) dönüşüyor.
Xxijra Hii’nin galeri zeminine adım attığınızda, meşe kalaslar üzerine oturtulmuş, sanki her an sökülüp götürülebilecek göçebe bir kutsal emanet sandığını ya da kırılgan bir müze vitrinini andıran paslanmaz çelik konstrüksiyon karşılıyor sizi. Bu yapının üzerinde ve altında, halk arasında biçiminden ötürü “bağırsak taşı” (bowel stone) olarak bilinen mavi anhidrit parçaları uzanıyor. Koyu damarları eski bir kan pıhtısını andıran bu heykelsi kütleler; eklemlerinden bükülmüş, derinin altından fırlamaya hazır yabancı uzuvlar gibi kıvrılıyor.
Tam tepelerinde ise üfleme camdan yapılmış, amorf hücreleri andıran kaplar (ampullae ii & iii) asılı. Bu haznelerden taşın yüzeyine yeraltı madeninden toplanmış sular usul usul damlıyor. Suyun değdiği yüzeyler dakikalar ve günler içinde doku değiştiriyor; cilalı pürüzsüzlük yerini tozlu, dökülen, ufalanan bir kırılganlığa bırakıyor. Morgan, heykeli tamamlanmış ve donmuş bir form olmaktan çıkarıp, aşınmanın bizzat gerçekleştiği canlı bir dönüşüm sahnesine çeviriyor.
Kutsal Emanetler ve Sıvılaşan Bedenler
Serginin ritmi, Orta Çağ’ın apokaliptik anlatıları ile yer altı mitolojileri arasında gidip geliyor. Duvardaki küçük bir nişe yerleştirilen Signacula ii, bir su kaynağının kıyısından toplanmış lifsi jips (satin spar) üzerine işlenmiş döner bir parça. Orta Çağ hacılarının ceketlerine iliştirdiği mühürleri andıran bu nesne, yavaşça dönerek üzerindeki bükülmüş kas ve tendon imgelerini bir gösterip bir saklıyor. Korunmak, çerçevelenmek yerine çıplak bırakılan taş, dokunsanız parmaklarınızın arasında kırılabilecek kadar zarif ve tekinsiz.
Morgan’ın kurduğu bu tekinsiz yer altı peyzajı, bedenle madde arasındaki o kesin sınırları da delik deşik ediyor. Sergide taş sadece bir heykel malzemesi değil; terleyen, sızdıran, dokundukça çürükler oluşturan ve etle benzeşen organik bir yüzey. Katı kabuklarımıza, mermerden evlerimize ve değişmez sandığımız kimliklerimize inat; gözeneklerimizden sızan sıvılarla, toprağın nemiyle ve dünyanın akışıyla aynı biyolojik çamurda eşitlendiğimizi fısıldıyor.
SYPEN, ziyaretçiyi steril bir heykel seyirliğine değil, yeraltının vahşi, ıslak ve sürekli başkalaşan hareketine ortak olmaya çağırıyor. Taşın eridiği, anıtların toza dönüştüğü ve suyun her şeyi birbirine bağladığı bu hac yolculuğu, biçimin ve zamanın geçiciliğini iliklerine kadar hissetmek isteyenler için Londra’da sezonun en cüretkâr duraklarından biri.
