Yalnızca 4 dakika. Siyah-beyaz. Sessiz. Süper-8 bir film şeridi. Teknik olarak bir yapıtı tanımlamak bu kadar kısa sürebilir; ancak o şeridin taşıdığı tarihsel ve duygusal ağırlık, zamanın sınırlarını aşmaya yetiyor. Amerikalı sanatçı ve aktivist Zoe Leonard’ın, Nancy Brooks Brody ile birlikte 1991 yılında çektiği East River Park, 1991 adlı kısa film, Berlin’deki Capitain Petzel galerisinde izleyiciyle buluşuyor. no-26 sanat radarında bu kez, New York’un kuir hafızasına açılan sessiz ama sarsıcı bir pencere var.
East River Kıyısında Arzu ve Dayanışma
East River Park, 1991, New York’un queer tarihine derinden kazınmış çok özel bir coğrafyayı belgeliyor: East River’ın kıyı şeridini. Burası, 90’ların başında sadece nehrin bittiği sıradan bir kara parçası değil; LGBTQ+ topluluğu için tesadüfi karşılaşmaların, arzunun, güvende hissetmenin ve topluluk olmanın vahasıydı.
Filmin çekildiği dönem, AIDS krizinin yıkıcı ve trajik etkilerinin şehrin kuir topluluğunun yaşamlarına, sokaklarına ve arkadaşlık gruplarına telafi edilemez bir biçimde kazındığı bir zamana denk geliyor. Leonard ve Brody’nin kamerası, bu görünmez ölümcül tehdidin ve toplumsal dışlanmanın ortasında, kamusal alanı bir sığınak, bir direniş ve şefkat sahnesi olarak kaydediyor.
35 Yıl Sonra Berlin’de Bir Hafıza Nöbeti
Aradan geçen tam 35 yılın ardından (bugün 2026’dan o dört dakikalık sessiz akan görüntülere bakarken), filmin taşıdığı zamansız anlam katmanları daha da belirginleşiyor. Yapıtın Capitain Petzel tarafından bu yaz Berlin’de gösterilmesi tesadüfi bir program seçimi değil.
Kıyıya vuran sadece nehrin suları değil; bir dönemin hayaletleri, yarım kalmış aşkları ve silinmek istenen kolektif belleğidir. Film, o belleği suyun kenarında, zamanın erozyonuna karşı nöbette tutuyor.
Görünürlük, kamusal alanın paylaşımı ve toplumsal aidiyet gibi kavramlar, bugün artık 90’ların o ilk ve çiğ aciliyetinin gölgesinde ama o aciliyetin bıraktığı tarihsel mirasın ışığında yeniden okunuyor. Sorular değişmiyor, sadece etrafındaki kurumsal ve toplumsal çerçeveler yer değiştiriyor.
no-26 İzleme Notu
Karl-Marx-Allee’nin anıtsal, geniş ve korumasız mimari koridorundan geçip Capitain Petzel’in içine adım attığınızda, bu küçük formatlı, Süper-8 filmin yarattığı tezatlık hissi sizi hemen yakalıyor. Devasa galeri alanının ortasında yükselen bu 4 dakikalık sessizlik, Berlin’in hareketli yaz günlerinde içinizde uzun süre taşıyacağınız melankolik bir tortu bırakıyor. Ağustosa kadar yolunuz Berlin’e düşerse, nehir kıyısındaki bu kısa ama derin tanıklığı mutlaka yerinde deneyimleyin.
Sergi: East River Park, 1991
Sanatçılar: Zoe Leonard (Nancy Brooks Brody ile birlikte)
Mekân: Capitain Petzel (Karl-Marx-Allee 45, Berlin)
Tarih: 25 Haziran – 1 Ağustos 2026
