36. Bienal de São Paulo: Berlin Edition Dünyanın En Eski Bienallerinden Biri HKW’da

São Paulo Bienali’nin 70 yılı aşkın köklü tarihinde daha önce hiç Brezilya sınırları dışına çıkmadığını biliyor muydunuz? 2026 yılında bu durum ilk kez değişiyor ve bu tarihi ev sahipliği onuru Berlin’deki Haus der Kulturen der Welt’e (HKW) düşüyor.

36. Bienal de São Paulo: Berlin Edition, 12 Eylül’de kapılarını açtı ve 6 Aralık 2026 tarihine kadar izleyiciyle buluşmaya devam edecek. Orijinal bienalde yer alan 125 sanatsal pozisyondan 32’si, Berlin için yeniden kurgulanıp uyarlanarak HKW’nin modernist mimarisiyle doğrudan diyalog kuruyor.

“Tüm Yolcular Yol İzlemez” — İnsanlığı Bir Pratik Olarak Düşünmek

Sergi, Brezilyalı şair Conceição Evaristo’nun Da calma e do silêncio (Sessizlik ve Huzur Üzerine) şiirinden esinlenen ilham verici bir başlıkla açılıyor: “Tüm Yolcular Yol İzlemez — İnsanlık Bir Pratik Olarak.”

Baş küratör Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, insanlığı soyut bir kavram değil, yaşamsal bir pratik olarak ele alıyor. Dinlemek, bakmak ve ilişki kurmak; yalnızca insanla insan arasında değil, toprakla, suyla, bellekle, bitkilerle ve diğer canlılarla kurulan bağlarda da kendini gösteriyor. Berlin edisyonunun küratörü Alya Sebti, bu kavramsal çerçeveyi HKW’nin Tiergarten ve Spree Nehri ile çevrili mekânına taşıyor. Bu tercih tesadüf değil: São Paulo’daki Ibirapuera Parkı’nda yer alan Oscar Niemeyer imzalı ikonik bina da nehir kıyısında duruyor. İki şehir, iki nehir ve iki modernist yapı… Bienal, bu mekânsal paralelliği son derece bilinçli kurguluyor.

Altı Küratöryel Eksen

Orijinal bienal altı küratöryel eksen etrafında şekillenmişti: “İnişlerin ve Aidiyetlerin Frekansları”, “Direnişlerin Gramerleri”, “Uzamsal Ritimler ve Anlatılar”, “Beslemenin Akımları”, “Dönüşümlerin Kadansları” ve “Dünyanın Evcilleştirilemez Güzelliği”. Berlin edisyonu bu omurgayı miras alırken, her bölüm HKW’nin mekânsal dinamikleri doğrultusunda yeniden biçimleniyor.

Öne Çıkan Çalışmalar

• Emeka Ogboh — The Way Earthly Things Are Going II: Nijerya asıllı sanatçı Ogboh, küresel borsa verilerini sese dönüştürdüğü yerleştirmeleriyle tanınıyor. Bu versiyon, HKW’nin mimarisine özel olarak adapte edilmiş. Kapitalizmin sesini kelimenin tam anlamıyla duyuyorsunuz.

• Forensic Architecture & Forensis — Delta-Delta: People’s Court I: İnsan hakları ihlallerini mimari ve veri analiziyle araştıran kolektif, bu kez kamusal bir yargılama simülasyonu sunuyor. Sanat, arşiv ve adalet kavramları tek bir noktada kesişiyor.

• Laila Hida — Sange khara: Fas asıllı Hida’nın 16mm filmi, hipnotik bir enstalasyona dönüşüyor. Su, ses ve Kuzey Afrika coğrafyası arasında mekik dokuyan katmanlı bir yapıt.

• Wolfgang Tillmans: Berlin’in en tanınan çağdaş sanatçılarından Tillmans, bu kez uluslararası bir küresel seçkiye ev sahipliği yapan kendi şehrinde izleyici karşısına çıkıyor.

Cevdet Erek: Türkiye’nin Sesi HKW’nin Rampasında

Sergiyi Türkiye’den takip edenler için son derece güçlü bir temas noktası bulunuyor: İstanbul doğumlu ses ve enstalasyon sanatçısı Cevdet Erek. Orijinal São Paulo Bienali’nde mekâna özgü bir yerleştirme sunan Erek’in Rhythmic Ramp başlıklı işi, Berlin edisyonunda HKW’nin girişindeki rampaya yeniden konumlandırılıyor. Mimari yapıyla diyalog kuran ses ve geometrik ögelerden oluşan bu müdahale, ziyaretçileri henüz içeri girmeden farklı bir algı eşiğine taşıyor. Mimar Sinan Üniversitesi’ndeki mimarlık ve İTÜ’deki ses mühendisliği altyapısıyla Erek, mekânı aynı anda hem mimari hem de müzikal bir nesne olarak ele alıyor.

Berlin Edisyonunun Söylemsel Gücü

Köklü bir bienali kendi evinin ötesinde deneyimlemek, temel soruları yeniden sormayı gerektiriyor. São Paulo’daki Ibirapuera Parkı’nda hayat bulan bir yapıt, Tiergarten’a bakan modernist bir yapıda nasıl dönüşür? Hangi anlamlar kayar, hangileri derinleşir?

HKW’nin halihazırda Küresel Güney sanatı ve düşüncesiyle kurduğu güçlü bir bağ var. Bu sergi o ilişkinin doğal bir devamı olmanın ötesinde, São Paulo Bienali’nin tarihinde ilk kez Brezilya sınırlarını aşması bakımından da tarihi bir eşik. Kültür tarihine not düşülen anlar bazen tam da böyle karşımıza çıkıyor: Sıradan bir Eylül gününde, nehir kıyısındaki modernist bir mekânda.