Barbara Hepworth denildiğinde çoğumuzun zihninde canlanan silüet üç aşağı beş yukarı aynıdır: Beyaz mermerin zarafeti, pürüzsüzce cilalanmış bronzlar, ahşabın en yalın hali ve elbette o formların tam ortasından geçen, ışığı içeri alan o meşhur dairesel boşluklar. Hafızamızdaki Hepworth estetiği neredeyse tamamen monokromdur, yani tek renklidir. Oysa Londra’daki Courtauld Gallery bu yaz, Somerset House’un büyüleyici atmosferindeki Denise Coates Salonları’nda oldukça cesur ve ezber bozan bir soruyla karşımıza çıkıyor: Ya bu efsanevi heykeltıraşın asıl sırrı renklerde gizliyse? 6 Eylül 2026’ya kadar ziyarete açık olan “Hepworth in Colour”, sanatçının tüm kariyerine yön veren ama nedense hep heykellerinin gölgesinde kalmış o derin renk tutkusunu merkezine alan tarihteki ilk sergi. Sanat tarihinin bu dev isminin neredeyse hiç bilinmeyen bir yönüne ilk kez bu denli görkemli bir ölçekte ışık tutulması, sergiyi bu yazın en çok konuşulan kültür olayı haline getiriyor.
Cornwall’un o rüzgârlı ve hırçın kıyısındaki St Ives kasabasına 1939 yılında yerleşen Hepworth, malzemeye sadakat ilkesinin ve doğrudan yontma tekniğinin en ödünsüz savunucularındandı. O, taşı ya da ahşabı, sadece içinde zaten saklı olan formu serbest bırakmak için yontardı. Ancak bu sergi bize gösteriyor ki renk, onun sanat sözlüğünde asla sonradan eklenmiş bir süsleme ya da estetik bir cila olmadı; aksine formun gücünü ve derinliğini artıran temel bir gerilim unsuruydu. Sanatçının 1970 yılında damadı olan ünlü sanat tarihçisi Sir Alan Bowness’a fısıldadığı “Bir bakıma rengim kabul gördü ama hiçbir zaman anlaşılmadı” cümlesi, bu serginin de çıkış noktasını oluşturuyor. Courtauld, ressamın paletini bir yan detay olmaktan çıkarıp sahnenin tam ortasına yerleştirerek bu gecikmiş iade-i itibarı ve anlamlandırma çabasını üstleniyor.
Yaklaşık 20 heykel ile 30 çizim ve resmi bir araya getiren bu rafine seçkinin şüphesiz en büyük sürprizi ve başyapıtı, 1943 tarihli “Sculpture with Colour (Oval Form), Pale Blue and Red”. Geçtiğimiz yıl Art Fund önderliğinde yürütülen büyük bir ulusal kampanya sayesinde 3,8 milyon sterline ulusal koleksiyona kazandırılan bu eser, üretildiği günden beri özel koleksiyonlarda saklıydı ve şimdi Londra’da ilk kez geniş bir izleyici kitlesiyle buluşuyor. Oyulmuş ahşabın iç yüzeyindeki o soluk mavi ton Cornish gökyüzünü ve denizini stüdyoya davet ederken, formun üzerinden geçen gergin kırmızı ipler eserin tüm ruhunu ve geometrisini inşa ediyor. Bu büyüleyici esere, İskoçya Ulusal Galerileri’nden gelen “Wave” ve Tate koleksiyonundan ödünç alınan “Pelagos” eşlik ediyor.
Yunanca deni” anlamına gelen Pelagos, doğrudan Hepworth’ün stüdyo penceresinden izlediği St Ives koyunun dalgalarından ve o coğrafyanın hissettirdiklerinden doğmuş bir iş. Sanatçının heykelin içine yerleştirdiği o gergin ipler için söylediği “Kendimle deniz, rüzgâr ya da tepe arasında hissettiğim o canlı gerilimdi” ifadesi, onun soyutlamasının neden bu kadar derin ve duygusal olduğunu da kanıtlıyor. Onun formları hiçbir zaman soğuk ve salt bir geometriden ibaret olmadı; her zaman bir manzaranın, bir bedenin ya da ham bir duygunun mekândaki şiirsel karşılığıydı. Sergi ayrıca, 1940-43 yılları arasında üretilen “Sculpture with Colour (Deep Blue and Red)” çalışmasının giderek büyüyen altı farklı versiyonunu tarihte ilk kez yan yana getirerek bir fikrin sanatçının zihninde adım adım nasıl olgunlaştığını görmemize olanak tanıyor.
Sergideki renkler asla bağırmıyor ya da izleyiciyi yormuyor; aksine genellikle yumuşak, mat ve geniş bloklar hâlinde yüzeye yedirilmiş. Bu yüzden ilk bakışta dikkatsiz bir gözün gözünden kaçabilir; ancak onları bir kez fark ettiğiniz an, Hepworth’ün tüm külliyatına dair algınız kökten değişiyor. “Monokrom heykeltıraş” diye zihnimize kazıdığımız sanatçının aslında ne kadar rafine ve bilinçli bir renk ustası olduğunu hayranlıkla fark ediyorsunuz. Üstelik sergide sadece heykeller yok; aynı katta Hepworth ile ilk eşi ressam Ben Nicholson’ın 1930’lu yıllarda Hampstead’deki ortak stüdyolarında Paul Laib tarafından çekilmiş nadir fotoğrafları da yer alıyor. İki büyük sanatçının yaratım süreçlerinin nasıl iç içe geçtiğini gösteren bu kareler, İngiliz sanat tarihinin en etkileyici stüdyo belgeleri arasında sayılıyor.
Somerset House’un o büyüleyici tarihi atmosferinde yer alan Courtauld Gallery, zaten tek başına bir Londra gezisi sebebi. Galerinin Manet, Cézanne ve Van Gogh gibi devlerin yer aldığı İzlenimci başyapıtlarla dolu muazzam kalıcı koleksiyonunu gezdikten sonra bu süreli sergiye zaman ayırmak, şehre harika bir sanat molası bırakıyor. Sanat eleştirmenlerinin bir dâhiye baş döndürücü ve taze bir bakış sözleriyle övdüğü bu sergi, yaz akşamlarında geç saatlere kadar gezilebilen özel seanslar ve daha sakin bir atmosfer arayanlar için relaxed açılış günleri de sunuyor. Kompakt bir galeri yapısına sahip olduğu için hafta içi öğleden sonraları bile oldukça keyifle ve sindirilerek gezilebiliyor; ancak hafta sonları biletlerin günler öncesinden tükenebileceğini unutmamak gerekiyor. Dr. Alexandra Gerstein ve Stephen Feeke editörlüğünde hazırlanan sergi kataloğu ise Hepworth’ün renk teorisine dair uzun yıllar boyunca okunacak bir başvuru kaynağı niteliğinde.
Apartman No-26 Notu: Sanat tarihinin üzerine son söz söylenmiş ve kalıplara oturtulmuş devasa isimlerinin bile hâlâ keşfedilmemiş gizli odaları olabileceğini hatırlatan bu sergi, tam anlamıyla alçakgönüllü bir meydan okuma. Hepworth’un beyaz mermerlerine yıllardır bakmış biri bile, buradan çıkarken o formların içindeki gizli mavileri, kırmızıkları ve yeşilleri fark etmiş olacak. Galeri salonlarından çıkıp Londra sokaklarına karıştığınızda, bir daha hiçbir beyaz heykele eskisi gibi bakamayacaksınız.
