Akışkan Bir Direniş Mimarisi: Pi Artworks İstanbul’da Erdal Duman ve “If You’ve Come, Throw a Stone at the Window”

Çağdaş sanat galerilerinin o beyaz, steril ve mesafeli koridorlarında izleyici genellikle pasif birer gözlemci, sergilenen nesnelere dokunmaktan imtina eden ürkek birer seyirci olarak konumlanır. Pi Artworks İstanbul, Erdal Duman’ın 20 Haziran 2026’da sona erecek olan “If You’ve Come, Throw a Stone at the Window” başlıklı solo sergisiyle bu yerleşik galeri konforunu ve izleyici apatisini kökünden sarsıyor. Sanatçının galeriyle gerçekleştirdiği bu ilk kişisel gösteri, sadece son on yıllık pratiğinden damıtılan işleri ve yeni üretimleri bir araya getiren statik bir retrospektif değil; zaman içinde izleyicinin doğrudan fiziki müdahalesiyle biçimlenen, bozulan ve yeniden kurulan canlı bir eylem alanı.

Mekânın tam merkezine yerleştirilen ve serginin kavramsal omurgasını oluşturan barikat, doğa talanına, adaletsizliğe ve kurumsallaşmış şiddete karşı unuttuğumuz o kolektif refleksleri ve dayanışma hafızasını mekânsal olarak ete kemiğe büründürüyor. İlk bakışta galeri zeminine darmadağınık saçılmış on sekiz bağımsız heykel parçası olarak beliren bu strüktür, ancak izleyicinin elleriyle dokunup parçaları bir araya getirmesiyle yaşayan bir organizmaya dönüşüyor. Ziyaretçilerin müşterek emeğiyle barikat tamamlandığı andan itibaren, galerinin beyaz duvarlarında zamana yayılan bir metin yavaş yavaş belirmeye başlıyor. Bu katılım döngüsünün statik bir dekor haline gelmesini engellemek adına barikat, sergi süresince önceden belirlenen günlerde küratöryel bir hamleyle tekrar sökülüyor ve her yeni gelen izleyici kitlesi tarafından sıfırdan, bambaşka bir kolektif iradeyle yeniden inşa ediliyor. Böylece direniş ve bir arada olma pratiği, teorik bir kavram olmaktan çıkıp somut bir deneyime evriliyor.

Erdal Duman’ın enstalasyonlarında ve heykellerinde tercih ettiği malzeme repertuarı —toprak, bayrak aparatları ve mühimmat formları— tahakküm dilinin o manipülatif yapısını, ideolojik kamuflaj ve toplumsal temizlik ritüellerini ifşa eden teknik birer araca dönüşüyor. Sanatçı, modern insanın sadece biyolojik olarak hayatta kalmaya programlanmış, mihaniki birer canlıya indirgenmesini sert bir dille eleştiriyor. Duman’ın kurduğu bu görsel evrende dünya; kendi iradesini ortaya koyabilen, haklarını savunan ve en önemlisi sisteme hayır diyebilen o hakiki özneden tamamen arındırılmış durumda. İşte serginin şiirsel ve kışkırtıcı başlığı tam da bu noktada devreye giriyor; “If You’ve Come, Throw a Stone at the Window”, ortadan kaybolan, görünmezleşen o politik özneye yapılmış hem umut dolu hem de sarsıcı bir geri dönüş çağrısı niteliği taşıyor.

Bu sergiyi alıştığımız seyir deneyimlerinden ayıran en temel unsur, donmuş bir anlatı sunmak yerine sergi süresince evrilecek olan, önceden ilan edilmemiş sürpriz elementlerin ve zamansal kırılmaların katılım pratiklerine eklemlenmesi. Pi Artworks İstanbul’un Piyalepaşa’daki mekânında izlenebilecek olan bu dinamik gösteri, 20 Haziran 2026’da kapılarını kapatıyor. Sadece uzaktan izlenen bir sanatsal estetiğin değil, bizzat elini taşın altına koyarak ortak bir hafıza mimarisine ortak olmak isteyenler için son günlerine yaklaşan bu performatif yüzleşmeyi yerinde tecrübe etmek gerekiyor.