Sanat tarihinde bedenin, malzemenin ve nesnenin birbirine dönüştüğü o tekinsiz sınırlar, çoğu zaman eril bir anlatının tahakkümü altında şekillenmiştir. Jeanine Richards’ın Alma Pearl’de izleyiciye ve sanat eleştirisine sunduğu Physical Chemistry başlıklı son kişisel sergisi, tam da bu tahakkümü içeriden çökertmeye yönelik, son derece zekice kurgulanmış bir yapıbozum denemesi olarak karşımıza çıkıyor. Serginin başlığı bile zihinde ikili bir oyun kuruyor: Bir yanda moleküler ölçekteki maddenin dönüşümüne, uyarıcılara verdiği kimyasal ve maddesel tepkilere işaret ederken; diğer yanda iki form arasındaki o açıklanamaz, neredeyse yerçekimsel çekime gönderme yapıyor.
Richards’ın üretim pratiğini kavramsal bir okumaya tabi tuttuğumuzda, onun malzemeyi ve sanat tarihi referanslarını yalnızca edilgen birer taşıyıcı olarak görmediğini net bir şekilde fark edebiliyoruz. Özellikle Antonio del Pollaiuolo’nun 15. yüzyıla tarihlenen ünlü Apollo ve Daphne tablosuna atıfla ürettiği INTENTION (2026) isimli çalışması, bu teorik yaklaşımın kusursuz bir özeti niteliğinde. Mitolojide Daphne’nin Apollon’un tecavüzünden kurtulmak için bir defne ağacına dönüşmesi, tarih boyunca eril sanat tarihçileri tarafından hep bir kaçış ve trajik bir kurban anlatısı olarak resmedilmiştir. Ancak Richards, bu metamorfozu bir çaresizlik eylemi değil; bilinçli bir failiyet, formunu kendi iradesiyle değiştirme kararı ve bir reaksiyon olarak yeniden kodluyor. Kadının doğayla, erkeğin ise kültürle eşleştirildiği o arkaik mirası, ironik bir müdahaleyle altüst ediyor.
Serginin kavramsal iskeletini uzaktan incelediğimizde, form ve işlevin birbirine girdiği gündelik nesnelerin, özellikle de masaların çok kritik, neredeyse dramatik bir rol üstlendiğini görüyoruz. Gerhard Richter’in 1962 tarihli meşhur Tisch’i veya Joseph Kosuth’un One and Three Tables’ı gibi kavramsal sanatın masa sorgulamalarını anımsatan bir düzlemde çalışan Richards, kendi masalarını pasif birer dekoratif obje olmaktan çıkarıyor. Serginin ismini taşıyan Physical Chemistry (2026) adlı merkez eserdeki taşla tutturulmuş boyalı plastik yüzey ve o sivrilen, aşağı doğru incelen bacaklar, nesneye adeta bir duruş, bir kimlik ve antropomorfik bir eylemsellik atfediyor. Masalar artık üzerine bir şeylerin konduğu dilsiz taşıyıcılar değil; kompozisyonun içindeki gerilimi bizzat tetikleyen, mekanı aktive eden sessiz aktörlere dönüşüyor.
Sanatçının kişisel biyografisi ile görsel hafıza arasındaki organik geçişlilik de bu seçkide oldukça belirgin. İskoç yetiştirilme tarzına ve Amerikan kökenlerine atıfta bulunan tartan ve ekose desenlerini kullandığı New narrative gibi işler, resmin piktoral yapısıyla oynayarak kişisel bir arkeoloji sunuyor. Öte yandan, Manuel Puig’in kült romanından ismini ödünç alan Kiss of a Spider Woman isimli tekstil ve ahşap heykel, Richards’ın pratiğinde referansların sadece kopyalanan birer alıntı değil, yeniden formüle edilen kavramsal yapıtaşları olduğunu kanıtlıyor.
1998’den beri Cullinan Richards ikilisinin bir parçası olarak kurumsal sahneye aşina olduğumuz Jeanine Richards, bu bireysel sunumuyla; heykelin, resmin ve enstalasyonun sınırlarının birbirine sızdığı, mizahın ise yapısal bir zırh olarak anlatıyı ayakta tuttuğu ağırbaşlı bir kimya laboratuvarı kuruyor. Mekanı fiziksel olarak adımlamaya gerek dahi kalmadan, sadece bu yapısal ve görsel örüntünün izini sürmek bile malzemenin kendi içindeki o sessiz, feminist ve devrimci tepkimeyi anlamak için yeterli oluyor. Bu entelektüel diyaloğu deneyimlemek için bu gün son gün.
