Ölçek Meselesi

Geçtiğimiz haftaki Venedik Bienali ön izlemesinden yeni dönmüşken, zihnimde dönüp duran tek bir soru var: Ölçek. Son yıllarda bienallerin kendilerini biraz nadasa bırakma, daha alçakgönüllü bir ton benimseme eğiliminde olduklarını görüyoruz. Küratöryel temalar sürekli bir yavaşlamadan, bakım pratiğinden, yerel ve komün olana odaklanmaktan bahsediyor. Dünyadaki siyasi krizler ve iklim felaketleri kontrolümüzden çıkmış gibi hissettirirken, bu tür minör pratiklere sığınmamız aslında çok mantıklı. Ancak iş uygulamaya geldiğinde, Venedik gibi mega-şovlar bambaşka bir hikâye anlatıyor: Yüzlerce sanatçının eseri, nefes alacak yer kalmamış devasa salonlara tıkıştırılıyor; ekolojik olarak can çekişen bir şehir, binlerce ziyaretçinin istilasına uğruyor.

Minör Tonlar, Majör Gösteriler

Bu yılki ‘In Minor Keys’ sergisi; güya fısıltıları, mahrem anları ve o naif yakınlık ceplerini dinlemeyi vaat ediyor. Ancak Venedik’in o devasa ölçeği ve gösteriş merakı içinde, bu minör mantığın ne kadar okunabilir kaldığı ciddi bir soru işareti.

Örneğin, Avusturya Pavyonu’nda Florentina Holzinger’in merakla beklenen ‘Seaworld Venice’ yerleştirmesi, ilk bakışta bienalin o sessiz ve derinden küratöryel temasının tam zıttı gibi duruyor. Holzinger için ölçek, performansın kendisinden bile daha baskın bir medyum. O, bedeni nasıl devasallaştıracağını, sınırları nasıl zorlayıp kazanacağını merak eden bir koreograf. Holzinger’in bu büyük kararlarını eleştirebilmek için önce onun ölçekle kurduğu ilişkiyi anlamak gerekiyor: Büyük olanın gerçekten büyük görünmesi için küçük şeylere ihtiyacı vardır; peki o, bu küçük şeylere nasıl davranıyor?

Berlin Hattı: Müzik ve Mekânsal Tahakküm

Berlin’e, Hamburger Bahnhof’a döndüğümüzde ise ölçek meselesi müzikal bir tını kazanıyor. Dagmara Genda; Sâadane Afif, Petrit Halilaj, Annika Kahrs ve Lina Lapelytė’nin sergileri üzerinden müziğin bir malzeme olarak sanatla nasıl flört ettiğini inceliyor. Genda’ya göre müzik, galerilerde sanatın o elitist izolasyonuna ve bazen fazla kelimesi kelimesine olan yapısına bir tür reçete gibi sunuluyor. Ancak bu, müzik uzmanları için ne kadar tatmin edici, orası tartışmalı.

Londra’daki Chisenhale Gallery’de ise Arash Nassiri, ‘A Bug’s Life’ sergisiyle bizi bambaşka bir boyuta taşıyor. İnsan dışı varlıkların perspektifinden dünyaya bakmak, boyut ve algı arasındaki o tuhaf uyumsuzluğu keşfetmek için harika bir fırsat sunuyor.

Öte yandan, yine Hamburger Bahnhof’ta devam eden Shilpa Gupta’nın ‘What Still Holds’ sergisi, ölçeği bir güç göstergesine dönüştürüyor. Sanatçının devasa harflerden oluşan ‘TRUTH’ heykeli, izleyiciyi bu dev kelimelerin arasında fiziksel bir yolculuğa zorlayarak dilin, gücün ve kontrolün üzerimizdeki baskısını hissettiriyor. Gupta, mahrem metinsel öğelerle devasa mekânsal enstalasyonları öyle bir çarpıştırıyor ki; kendinizi hem çok güvende hem de çok korunmasız hissedebiliyorsunuz.

Ya En Büyüğünü Yap ya da Eve Git

Ölçek, sadece fiziksel boyutlarla ilgili değil; aynı zamanda jeolojik zamanın o ağır çekim hızıyla da ilgili. Sanatçılar uçlarda çalışmayı sever. Bugün küratörler kağıt üzerinde küçük olan güzeldir dese de, Holzinger’in Venedik’teki başarısı bize bir şeyi hatırlatıyor: Sanat piyasasının o gizli anayasasında “Ya en büyüğünü yap ya da eve git” maddesi hâlâ geçerliliğini koruyor.

Haftalık Özet:

• Venedik Bienali: ‘In Minor Keys’ (30 Kasım’a kadar)

• Hamburger Bahnhof, Berlin: Shilpa Gupta & Lina Lapelytė

• Chisenhale Gallery, Londra: Arash Nassiri (22 Mayıs’a kadar)