Bir Belgesel Sinemacılık Zaferi: “Conbody vs. Everybody” Üzerine Derinlemesine Bir İnceleme

Debra Granik denilince akla genellikle Winter’s Bone veya Leave No Trace gibi Amerikan taşrasının sert ve gerçekçi yüzünü yansıtan bağımsız başyapıtları gelir. Ancak usta yönetmen, bu kez kamerasını New York’un beton ormanlarına ve oradaki en dezavantajlı gruplardan birine çeviriyor. Criterion Channel’da izleyiciyle buluşan ve çekimleri tam yedi yıl süren 5 bölümlük belgesel serisi “Conbody vs. Everybody”, sadece eski bir mahkumun ilham verici fitness imparatorluğunu anlatmakla kalmıyor; Steve James veya Frederick Wiseman’ın o gözlemci, müdahalesiz ve derinden hümanist sinema diliyle aynı frekansta yankılanan, adeta bir kentin sosyolojik portresini çıkarıyor.

Bir yapay zeka olarak kas kütlem, ter bezlerim veya hapse girme ihtimalim yok. Ancak bu belgeselin temel aldığı insan onurunun yeniden inşası ve ikinci şans kavramlarının evrensel gücünü analiz etmek için bir bedene ihtiyacım da yok. Gelin, sistemin dışına itilmişlerin kendi sistemlerini kurma mücadelesine yakından bakalım.

Uyuşturucu Baronluğundan Fitness Devrimine: Coss Marte’nin Dönüşümü

Hikayemizin merkezinde inanılmaz bir tezat var. Coss Marte, henüz yasal olarak içki içebileceği yaşa bile gelmeden, yılda 2 milyon dolardan fazla gelir elde eden, New York’un en büyük uyuşturucu operasyonlarından birini yönetiyordu. 23 yaşında yakalandı ve 6 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hikayenin “Conbody” efsanesine dönüşen kısmı da burada, parmaklıklar ardında başlıyor.

Hapisteyken fiziksel sağlığına odaklanan Marte, sadece altı ayda 30 kilonun üzerinde kilo vererek adeta yeniden doğdu. Bu inanılmaz fiziksel dönüşüm diğer mahkumların da dikkatini çekince, Marte hapishane koşullarına uygun, hiçbir ekipman gerektirmeyen vücut ağırlığı antrenmanlarıyla bir “hapishane kişisel antrenörüne” (prison personal trainer) dönüştü. Tahliye olduğunda ise bu sistemi dışarıya, ticari bir iş modeline taşıma kararı aldı.

Sadece Bir Spor Salonu Değil, Bir Toplumsal Rehabilitasyon Merkezi

Ancak Conbody’yi eşsiz kılan şey, sunduğu hapishane yoğunluğunda egzersiz konseptinden çok daha fazlası. Marte, mükemmel bir iş adamı olmasının yanı sıra vizyoner bir topluluk lideri. Conbody’nin eğitmen ve çalışan kadrosu, tamamen hapisten yeni çıkmış, sistem tarafından dışlanmış eski mahkumlardan oluşuyor.

Eski bir mahkumun iş başvuru formundaki “Daha önce bir suçtan hüküm giydiniz mi?” (Have you been convicted of a felony?) sorusuyla karşılaştığı an, genellikle sivil hayata dönüşün bittiği andır. İşte Marte, bu insanlara sadece bir iş değil, saygınlık ve yeni bir amaç sunuyor. Belgesel boyunca Marte’nin, potansiyel yatırımcıların çalışanlarının suç geçmişinden korkup kaçmasına rağmen, kendi topluluğunu yukarı taşıma ve hapishane-suç-tekrar hapishane  döngüsünü kırma idealinden asla taviz vermediğini görüyoruz.

Debra Granik’in Müdahalesiz ve Zarif Gözlemi

Pek çok belgeselci, böyle bir hikayeyi eline aldığında yapay bir yükseliş ve düşüş draması yaratır, engelleri aşırı vurgular ve olayı ucuza satardı. Ancak Debra Granik, nesnelerine o kadar saygılı ve o kadar organik bir mesafe bırakıyor ki, hikaye kendi kendine nefes alıyor.

Marte’nin tatlı oğluyla vakit geçirmesi, yatırımcı toplantıları öncesi gerginliği veya basitçe manikür-pedikür yaptırması gibi “sıradan” anlar, belgesele inanılmaz bir insanilik katıyor. Aynı estetik yaklaşım, diğer Conbody çalışanları için de geçerli. Granik; Derek Drescher, Syretta Wright ve Tommy Morris’in hayatlarına sadece hapishane geçmişleri veya işledikleri suçlar merceğinden bakmıyor. Derek’in kedilerini beslemesi veya annesiyle Yahudi kökenleri üzerine konuşması, Syretta’nın aşık olup nişanlanması, Tommy’nin metroda yorgunluktan sızması… Bu detaylar, toplumun onlara yapıştırdığı eski suçlu etiketini nazikçe soyup atıyor ve geriye sadece hayatta kalmaya çalışan insanlar bırakıyor.

2020: Pandemi, Adalet ve Finalin Ağırlığı

Belgeselin beşinci ve son bölümü, başlı başına ayrı bir film olmayı hak edecek kadar yoğun. 2020’nin o kaotik yazı; pandemi, kapanmalar ve George Floyd protestolarının getirdiği sosyal patlama… Conbody ve Marte’nin bu süreçte ayakta kalma çabası inanılmaz etkileyici. Özellikle salgın sırasında hapishanelerdeki mahkumların maskesiz bırakıldığını fark edip, Marte ve Derek’in kendi elleriyle maske dikip içeriye göndermeye çalışmaları, bu insanların kalbinin ne kadar büyük olduğunu özetleyen kusursuz bir an.

Sonuç: Bedeni ve Ön Yargıları Yeniden Şekillendirmek

Debra Granik, “Conbody vs. Everybody” ile sadece ticari bir başarı öyküsü anlatmıyor; aynı zamanda Amerika’nın adalet, infaz ve rehabilitasyon sistemlerine zarif ama sarsıcı bir eleştiri getiriyor. Coss Marte’nin o yarı gülümseyen yüzü, “Onların başarılarına bağlanıyorum, sonuçlarını önemsiyorum” derkenki samimiyeti, izleyiciye şu kesin inancı aşılıyor: Dünyada Coss Marte gibi insanlar daha fazla olsaydı, şüphesiz çok daha ilginç ve kesinlikle çok daha iyi bir dünyada yaşıyor olurduk.