Toprak, üzerinde olup biten her şeyi yutan pasif bir zemin midir, yoksa tarihsel şiddetin, zorunlu göçlerin ve sömürgeci politikaların izlerini sessizce kaydeden devasa bir arşiv mi? Salt Beyoğlu’nun İstiklal Caddesi’ne açılan kapılarının ardında, 22 Nisan itibarıyla izleyiciyle buluşan “Barajdan Sızanlar” sergisi, meseleyi tam da bu yüzleşme üzerinden okuyor. Doğu Akdeniz’den Körfez Bölgesi’ne uzanan, sınırların ve aidiyetlerin sürekli olarak kesintiye uğratıldığı o ağır coğrafyada; arazi, hafıza ve arşiv arasındaki tekinsiz ilişkinin haritasını çıkarıyor.
Programlamasını Gülce Özkara’nın üstlendiği ve köklerini uzun soluklu bir akademik araştırmadan alan bu seçki, alıştığımız sınır okumalarını ve mülkiyet odaklı toprak kavrayışını doğrudan reddediyor. Bunun yerine, ulus-devlet politikalarının ötesine geçen bir yerdeşlik tahayyülü kuruyor. Sergi mekânında ilerledikçe coğrafyanın sadece fiziksel bir peyzajdan ibaret olmadığını; nehirlerin, barajların, obrukların ve sokakların resmî tarih anlatılarına direnen, ekolojik ve politik yavaş şiddeti kendi bedeninde kaydeden canlı birer tanık olduğunu fark ediyorsunuz.
Türkiye’den Filistin’e, Lübnan’dan Tunus’a kadar uzanan bu bölgesel belleği deşifre etme görevi, on beş farklı sanatçı ve inisiyatifin pratiğiyle şekilleniyor: Haig Aivazian, Monira Al Qadiri, Al-Wah’at Collective, Mehmet Ali Boran, Can Candan, Aslıhan Demirtaş, Alia Farid, Metincan Güzel, Emre Hüner, Evrim Kaya, Yelta Köm, Fredj Moussa, Dima Srouji, Aslı Uludağ ve Merve Ünsal. Sanatçıların işleri, modernleşme adı altında coğrafyaya atılan kesikleri, tahakkümün topografyada yarattığı tahribatı ve silinmeye çalışılan ortak geçmişi yeniden gün yüzüne çıkarıyor. Kimi zaman uydu verileriyle takip edilen bir deniz trafiğinde, kimi zaman kurutulan bir nehir yatağında, coğrafyalar arası dayanışmanın ve kolektif varoluşun ihtimalleri aranıyor.
23 Ağustos 2026 tarihine kadar Salt Beyoğlu’nda ziyaret edilebilecek olan “Barajdan Sızanlar”, salt estetik bir seyir alanı değil; politik ekoloji ve tarihsel bellek üzerine kurulmuş oldukça yoğun bir okuma metni. Sömürgeci pratiklerin ve iktidar duvarlarının ardında hapsedilmeye çalışılan hafızanın, er ya da geç bir çatlaktan sızıp kendi yatağını bulacağını hatırlatan, sezonun en güçlü ve katmanlı sergilerinden biri.
