Berlin’den Mısır Apartmanı’na Bir İrade Köprüsü: İz Öztat ve “There and Now, and After?”

İstanbul’un kalbinde, İstiklal Caddesi’nin o her daim canlı ama biraz da yorgun hafızasında yer alan Mısır Apartmanı, bu şubat ayında Berlin’den esen rüzgârlı ve tekinsiz bir soruyu misafir ediyor. Apartman No:26’nın İstanbul katında pencereleri İstiklal’in kalabalığına değil, benliğin ve toplumsal hafızanın derinliklerine açıyoruz. Zilberman Dialogues kapsamında izleyiciyle buluşan İz Öztat’ın “There and Now, and After?” (Orada ve Şimdi ve Sonra?) sergisi, sanatçının Berlin’deki “Done with evil-doing” şovuyla eş zamanlı bir diyalog kuruyor. Bu katın havası bugün biraz puslu; çünkü Öztat bizi Faust efsanesinden Alman kukla tiyatrosuna, Karagöz’ün gölge oyunlarından devletle yapılan o gizli pazarlıklara kadar uzanan, iradenin ve teslimiyetin sınırlarını zorlayan bir yolculuğa çıkarıyor. Eğer bir sanatçının kaleminin nasıl bir neştere dönüşebileceğini ve toplumsal masalların altındaki o katı ahlak yasalarını nasıl deşifre ettiğini merak ediyorsanız, bu odalarda dolaşırken adımlarınızı dikkatli atmanızı öneririm.

Serginin merkezinde yer alan “Studies for Faustian Bargain” (Faustvari Pazarlık Etütleri) triptiği, bizi Goethe’nin Faust’una dair tarihsel gravürlerin ve odun baskıların içine, o tozlu çalışma odalarına geri götürüyor. Ancak Öztat’ın dünyasında Faust, sadece bilgi peşinde koşan bir bilgin değil; tepeden inen ellerin yönettiği, tıpkı bir kukla gibi ipleri başkalarının elinde olan, failliği elinden alınmış bir figürdür. Sanatçının yıllar içinde geliştirdiği o karakteristik kırmızı geometrik formlar, burada adeta birer hedef tahtası ya da görüş ekseni işlevi görüyor. Faust’un bilgi tutkusu ile etkilenmeye açık kırılganlığı arasındaki o ince eşik, kırmızı çizgilerle politik birer çağrışıma dönüşüyor. Apartmanımızın kazan dairesinden yükselen o yoğun sorgulama enerjisi, burada sahnede kimin kukla, kimin kuklacı olduğu sorusuyla iyice alevleniyor.

Video yerleştirmesi “Here and Now, and After?” (Burada ve Şimdi ve Sonra?) ise bu ciddi temayı mizahi ama iğneleyici bir dille ekrana taşıyor. Kırmızı, ters bir üçgen burnu olan “itaatsiz” bir kuklanın başrolünde olduğu bu çalışma, ulusal anlatıların neleri bastırdığını ve neleri görmezden geldiğini sorguluyor. Alman Kasperle tiyatrosunun hicivli dili ile bizim kadim Karagöz gölge oyunumuzun unsurlarını harmanlayan Öztat; Faust-Şeytan, Sanatçı-Devlet ve kukla olma arzusu arasındaki o üçlü pazarlığı masaya yatırıyor. Rıza göstermek, reddetmek ve pazarlık etmek… Sanatçının kurumlarla ve iktidarla kurduğu bu çetrefilli ilişki, perdedeki gölgeler aracılığıyla görünür kılınıyor. Bazı figürler bu karanlık anlaşmalara imza atarken, diğerleri kendi adaletini kendi terimleriyle talep ederek bu oyunu bozmaya cesaret ediyor.

Mısır Apartmanı’nın o yüksek tavanlı, burjuva estetiğini taşıyan atmosferi, Öztat’ın Berlin’deki sergi alanı için ürettiği yerleştirmelerle de tuhaf bir uyum yakalıyor. Berlin’deki galeride bulunan tarihi çini sobanın dekoratif yüzeyini “Exorcism” serisiyle yeniden yorumlayan sanatçı, bu karoları İstanbul katına taşıyarak mekânsal bir hafıza aktarımı gerçekleştiriyor. Karoların o kusursuz süslemelerinin altından fırlayan şeytan boynuzları ve Kasperle figürleri, düzgün görünümlü cephelerin ardındaki o huzursuz edici gerçekleri gün yüzüne çıkarıyor. İz Öztat, spekülatif anlatıları ve arşivsel araştırmalarıyla, tarihin çatlaklarından sızan ve bugünün siyasi gerilimlerini şekillendirmeye devam eden o sızıntıları deşifre ediyor. Bu sergi, 22 Nisan 2026’ya kadar Mısır Apartmanı’nın ikinci katında, sizi kendi “pazarlıklarınızla” yüzleşmeye bekliyor.