Hayao Miyazaki’nin “Spirited Away” (Ruhların Kaçışı) filmini üçüncü kez izlerken, beni en çok etkileyen şey cömertlik ve sevgi arasındaki o ince çizgi oldu. İlk izleyişlerimde hikâyenin sınırsız hayal gücüne kapılmıştım; ancak bu sefer kadrajın içinde aslında orada olması gerekmeyen detaylara odaklandım. Animasyon, her karesi emek isteyen zahmetli bir süreçtir ve genellikle görselleri basitleştirme eğilimi vardır. Miyazaki ise tam tersine, karmaşıklığı sunar. Arka planları detay bakımından zengindir; tuvali alanı özgürce kucaklar ve her şey titiz bir dikkatle çizilmiştir. Kadrajın köşelerine bilinçli olarak çok dikkat etmeyebiliriz, ama orada olduklarını biliriz ve bu, onun fantezi dünyalarının o muazzam hassasiyetini pekiştirir.
“Spirited Away”, şüphesiz tüm animasyon filmlerinin en iyilerinden biridir ve temeli, kare kare çizimden oluşan geleneksel animasyon yatağına dayanır. Miyazaki kariyerine bu tarzla başlamıştır; ancak o bir realisttir ve bazı angarya işler için bilgisayar kullanımına izin vermiştir. Yine de binlerce kareyi şahsen eliyle çizer. 2002’de bana, “Görsel görünümü zenginleştirmek için el yapımı hücre animasyonunu alıp dijitalleştiriyoruz,” demişti, “Ancak her şey insan elinin çizimiyle başlar.”
Hamamın Köşelerindeki Hayat: Detaylardaki Sevgi
Filmde genç kahramanımızın, hikâyenin büyük kısmının geçtiği büyülü hamama giden bir köprüde durduğu bir sahneyi düşünün. Merkezi aksiyon ve gerekli karakterler aslında gereken her şeyi sağlar; ancak hamamın pencerelerinden ve balkonlarından izleyen pek çok sakin vardır. Onları belirsiz, hareketli karaltılar olarak geçiştirmek daha kolay olurdu, ama Miyazaki tanıdığımız birçok figürü oraya dahil etmeye özen gösterir. Hepsi hareket halindedir. Ve bu, sadece bir figürün hareket ettiğini göstermek için yapılan o tekrarlayan animasyon hareketi değildir; gerçekçi, değişen, detaylı bir harekettir.
Çoğu izleyici ekranın o bölgelerini sadece “hareket” olarak okuyacaktır. Ama tesadüfen bakarsak, orada gerçekten bir şeyler olmaktadır. Cömertlik ve sevgi derken kastettiğim budur. Miyazaki ve meslektaşları, kadrajın daha az önemli kısımlarına da aynı enerjiyi harcayacak kadar önemserler. Miyazaki hamamına, hikâye o an gerektirse de gerektirmese de gerçek bir yerin karmaşıklığını ve özelliklerini verir.
Ma: Boşluğun ve Sessizliğin Gücü
Miyazaki’ye filmlerindeki “gereksiz hareketleri” sevdiğimi söylemiştim; her hareketin hikâye tarafından dikte edilmesi yerine, bazen insanların sadece bir an oturması, iç çekmesi, akan bir dereye bakması veya hikâyeyi ilerletmek için değil, sadece zaman ve mekân hissi vermek için fazladan bir şeyler yapması…
“Bunun için Japonca’da bir kelimemiz var,” dedi. “Adı ‘Ma’. Boşluk. Orada kasıtlı olarak var.” Ellerini üç dört kez çırptı. “Çırpışlarım arasındaki zaman ‘Ma’dır. Eğer hiç nefes alma alanı olmayan kesintisiz bir aksiyonunuz varsa, bu sadece meşguliyettir.”
Miyazaki’nin filmlerinin neden Amerikan animasyonlarındaki çılgın aksiyondan daha sürükleyici olduğunu açıklamaya bu yardımcı oluyor. “Filmleri yapan insanlar sessizlikten korkuyorlar,” dedi, “Bu yüzden üzerini kağıtla ve sıvalarla kapatmak istiyorlar. İzleyicinin sıkılacağından endişeleniyorlar. Ama sadece yüzde 80 yoğun olması, çocukların sizi konsantrasyonlarıyla kutsayacağı anlamına gelmez. Önemli olan altta yatan duygulardır; onlardan asla kopmamalısınız.”
Apartman No:26 Notu
“Spirited Away”, sınırsız bir yaratıcılıkla doldurulmuştur. Miyazaki’nin hayal gücü asla dinlenmez. Bataklığın ortasında trenden inen kahramanımızın peşine takılan, tek ayağı üzerinde zıplayan eski moda bir lamba direği hikâye için “gerekli” değildir. O, Miyazaki’den bir hediyedir.
Miyazaki, bu filmi özellikle 10 yaşındaki kız çocukları için yaptığını söylüyor. İşte bu yüzden yetişkin izleyiciler için de bu kadar güçlü bir etki yaratıyor. “Herkes” için yapılan filmler aslında hiç kimse için yapılmamıştır. Detaylı bir dünyadaki spesifik karakterler hakkındaki filmler ise büyüleyicidir; çünkü bize yaranmaya çalışmazlar; meydan okurcasına, zafer kazanmışçasına kendileridirler. Filmi tekrar izlerken, harika olduğunu düşündüğüm herhangi bir film kadar büyülenmiştim.
Oyun bitti. Miyazaki, canlı aksiyon süper kahraman filmlerinde çok fazla animasyon görmekten keyif aldığını söyledi. “Bir bakıma, canlı aksiyon ‘animasyon’ denilen o bütün çorbanın bir parçası haline geliyor. Animasyon çok şeyi kapsayan bir kelime haline geldi ve benim animasyonum sadece köşedeki minik bir nokta. Bu benim için yeterli.”
Benim için de yeterli.
Seslendirme Kadrosu
-
Daveigh Chase ‧ Chihiro
-
Jason Marsden ‧ Haku
-
Suzanne Pleshette ‧ Yubaba
-
David Ogden Stiers ‧ Kamaji
Yönetmen ve Yazar
-
Hayao Miyazaki
