Kurumsal Hafıza ve Adaletin Estetiği: Berlinische Galerie’de “Provenances. Wayfaring Art” Sergisi Üzerine Retrospektif Bir Okuma
Berlin sanat ortamının geçtiğimiz yılki en kritik duraklarından biri olan, 13 Ekim 2025 tarihinde sona ermiş “Provenances. Wayfaring Art” sergisini kurumsal hafıza ve sanat tarihsel adalet perspektifinden yeniden değerlendiriyoruz. Eleştirmen Adolph Donath’ın 1925 yılında ifade ettiği gibi, sanat eserlerinin kaderi yolculuk yapmaktır. Berlinische Galerie’nin bu sergisi, eserlerin bu zorunlu seyahatlerini salt bir mülkiyet zinciri olarak değil, mülkiyetin el değiştirdiği karanlık siyasi konjonktürlerin metodolojik bir dökümü olarak sundu.
Modernist koleksiyonların mülkiyet tarihçesi, özellikle 1933-1945 yılları arasındaki Nasyonal Sosyalizm döneminde Yahudi koleksiyonerlerden baskı ve zorla müsadere edilen eserler göz önüne alındığında, sadece teknik bir arşiv çalışması değil, aynı zamanda bir restoratif adalet eylemidir. Serginin kurgusu, yaklaşık 40 tablodan oluşan yoğun bir salon hanging ile izleyiciyi karşılayarak, nadiren teşhir edilen eserlerin fiziksel varlığı ile dijital mecralar üzerinden sunulan mülkiyet araştırmalarının epistemolojik derinliğini harmanladı.
Serginin kuramsal omurgasını oluşturan en çarpıcı örnek, Fidus (Hugo Höppener) tarafından 1910 yılında resmedilen “Tempeltanz der Seele” (Ruhun Tapınak Dansı) döngüsüydü. 2017 yılında Nazi yağması olarak tanımlanan bu eser grubunun, müzenin kendi inisiyatifiyle orijinal hak sahiplerine restitüsyon süreci başlatılmış ve ardından koleksiyona yeniden kazandırılmış olması, çağdaş müzeoloji pratiğinde etik bir emsal teşkil etti. Sergilenen orijinal belgeler, eserin estetik değerinin ötesinde, nesnenin yaşadığı travmatik yer değiştirmeleri ve kurumsal sorumluluk bilincini kristalize etti.
Sergi, sadece bulguları değil, aynı zamanda araştırmadaki boşlukları ve belirsizlikleri de şeffaf bir dille sundu. Dijital medya merkezleri aracılığıyla izleyici, bir sanat nesnesinin mülkiyet tarihindeki kayıp halkaları ve devam eden soruşturma süreçlerini gözlemleyebildi. Bu yaklaşım, sanat eserini dondurulmuş bir tarihsel an olmaktan çıkarıp, sürekli genişleyen bir bilgi ağının ve etik tartışmaların merkezindeki bir aktör olarak yeniden konumlandırdı.
