Sanatın sınırlarını ve hafızanın derinliklerini zorlayan bir sergiyi keşfetmek üzere rotamızı İstanbul’un kalbine, İstiklal Caddesi’nin ikonik yapısı Mısır Apartmanı’na çeviriyoruz. Çağdaş sanat dünyasının güçlü isimlerinden İz Öztat, Zilberman İstanbul’un Dialogues mekanında, izleyiciyi otorite, suç ortaklığı ve direniş üzerine düşünmeye davet eden “There And Now, And After?” (Orada ve Şimdi, Ya Sonra?) başlıklı sergisiyle karşımızda.
22 Nisan 2026 tarihine kadar devam edecek olan bu sergi, aslında iki şehir arasında kurulan sanatsal bir köprünün İstanbul ayağını oluşturuyor. Sergi, sanatçının Zilberman | Berlin’de eşzamanlı olarak devam eden “Vorbei mit der Übeltäterei / Done with evil-doing” (Kötülük Yapmak Bitti) adlı kişisel sergisiyle paralel bir kurguya sahip.
Faustyen Pazarlıklar ve Kukla Tiyatrosu: Alman Edebiyatından Karagöz’e
Öztat, bu sergi seçkisinde Alman dili edebiyatının geleneksel türleri ve temalarıyla –özellikle Kasperle kukla tiyatrosu ve Faust efsanesiyle– derin bir etkileşime giriyor. Bu kültürel unsurların kolektif hafızaya nasıl demir attığını, ulusal ideolojiler tarafından nasıl araçsallaştırıldığını ve günümüzde davranış normlarımızı nasıl şekillendirmeye devam ettiğini sorguluyor.
Sergiyi gezerken sanatçının şu temel soruları sorduğunu hissediyorsunuz: Sanatsal eylemlilik ve suç ortaklığı nerede başlar? İtaat ve itaatsizlik arasındaki o ince çizgi nedir? Bir figür nasıl şeytanlaştırılır ve cezalandırılır?
Öne Çıkan Eserler: Serginin Kalbindeki Diyaloglar
Sergi, farklı medyumların ustalıkla bir araya getirildiği zengin bir görsel dil sunuyor. İşte kaçırmamanız gereken kilit eserler:
-
Studies for Faustian Bargain (Faustyen Pazarlık İçin Etütler, 2026): Faust efsanesi üzerine yapılmış tarihi gravürlerden ve özellikle Goethe’nin Faust’una ait illüstrasyonlardan ilham alan bu serigrafi triptik (üçlü pano), serginin omurgalarından biri. Eserde Faust’u çalışma odasında; Mefisto’yu, şeytanları ve diğer alegorik motifleri bir arada görüyoruz. Tıpkı bir kukla tiyatrosunda olduğu gibi sahneye müdahale eden, işaret eden, baştan çıkaran ve yönlendiren eller, Faust’un eylemlerinin kendi iradesi dışında, yukarıdan yönetildiğini simgeliyor. İz Öztat’ın yıllar içinde geliştirdiği o karakteristik ikonografik kırmızı geometrik formlar, bu eserde de karşımıza çıkarak izleme aksları yaratıyor ve Faust’u hareket alanı kısıtlı bir figür olarak çerçeveliyor.
-
Here and Now, and After? (Burada ve Şimdi, Ya Sonra?, 2025): 26 dakikalık bu HD video eseri, kamera için tasarlanmış bir kukla oyunu. Eserdeki itaatsiz kuklanın ters çevrilmiş kırmızı üçgen burnu, Faustyen panolardaki kırmızı üçgenin mizahi bir yansıması. Ulusal anlatıların neleri dışarıda bıraktığına ve bastırdığına odaklanan video, hem pedagojik bir araç hem de politik bir hiciv alanı olan Kasperle tiyatrosunun kurallarını, bizim topraklarımızın Karagöz gölge oyunu unsullarıyla harmanlıyor. Hikaye üç farklı sözleşme üzerinden ilerliyor: Şeytanla yapılan Faustyen anlasma, sanatçının devletle yaptığı anlasma ve bir kukla olma arzusunun müzakeresi. Bazı figürler bu anlaşmalara boyun eğerken, diğerleri reddediyor ve kendi şartlarında adalet talep ediyor.
-
Exorcism (Şeytan Çıkarma, 2026): Öztat’ın mekana özgü üretim pratiğinin harika bir örneği. Sanatçı, Berlin’deki galerinin yüzyıl başından kalma burjuva atmosferindeki çinili sobanın dekoratif yüzeyinden ilham alarak yeni seramik çiniler üretmiş. Bu mekana özgü serinin İstanbul’a taşınan parçalarında, diğer eserlerde de karşılaştığımız Kasperle ve şeytan kuklalarının dekoratif yüzeyin içinden adeta fırlayarak ortaya çıktığını görüyoruz.
-
Tempted by the Devil (Şeytan Tarafından Baştan Çıkarılan, 2022): Strafor, bıçak, tüy kalem, yün ve kesme tahtası gibi malzemelerin birleşiminden oluşan bu heykelsi yerleştirme, sanatçının materyallerle kurduğu yapıbozumcu ilişkinin çarpıcı bir özeti niteliğinde.
