Kazan Dairesinde Sınır İhlali: 76. Berlinale 2026 Forum Expanded’ın “Yetkisiz” Versiyonları

Berlin’in Wedding semtindeki o eski yakma fırınından dönüştürülen silent green Kulturquartier, Şubat ayının dondurucu soğuğunda bile Apartman No:26’nın en alt katıyla, yani bizim Kazan Dairesi ile aynı frekansta titreşiyor. 76. Berlinale’nin en deneysel, en tekinsiz ve en yeraltı damarı olan Forum Expanded, bu yıl 21. edisyonuyla karşımızda. “Unauthorized Versions” (Yetkisiz Versiyonlar) başlığı altında toplanan program; tarihin boşluklarına, devletlerin sildiği pasajlara ve bireylerin kurduğu karşı-anlatılara bir projeksiyon tutuyor.

Londra’nın küratöryel titizliğiyle Berlin’in kuralları yıkan enerjisini birleştiren bu seçki, sadece film izlemek değil, sinemayı bir direniş ve hatırlama biçimi olarak yeniden kurgulamakla ilgili. Kazan dairesindeki makineler bugün her zamankinden daha karmaşık ritimlerle çalışıyor; çünkü sinemanın sınırları, video oyunlarından analog performanslara kadar geniş bir yelpazede ihlal ediliyor. 30 ülkeden gelen bu sesler, tarihin dipnotlarından sızan o büyüleyici dumanı apartmanımızın koridorlarına taşıyor.

Burak Çevik ile Laboratuvarda Kahve Molası

İstanbul sinemasının nev-i şahsına münhasır isimlerinden Burak Çevik, Berlin’e her zamanki gibi gizemli ve bir o kadar da yerel bir dokunuşla dönüyor. The Weary Hours of Two Lab Assistants (İki Laboratuvar Asistanının Yorgun Saatleri), iki asistanın bilinmeyen bir maddeyi, bilmediğimiz makinelerle incelediği tekinsiz bir geceyi anlatıyor.

Gece ilerleyip yorgunluk çöktüğünde, laboratuvarın o katı mantığı yerini Türk kahvesinin buğusunda şekillenen bir fal ritüeline bırakıyor. Çevik, bilginin bizden nasıl geçtiğini ve sezgisel olanın rasyonel olanla nasıl iç içe geçtiğini sorguluyor. Kazan dairesindeki o yoğun çalışma temposunun arasında verilen bir “kahve molası” gibi; hem tanıdık hem de tamamen yabancı.

Sömürgeciliğe Karşı “Space Invaders”: Land Invaders

Forum Expanded bu yıl bir ilke imza atarak programına ilk kez bir video oyunu dahil ediyor. Cassandra Gardiner ve Juan Mateo Menendez’in Land Invaders projesi, atari klasiği Space Invaders’ı sömürgecilik karşıtı bir anlatıya dönüştürüyor. Oyuncular, Kristof Kolomb’un gemilerinin Turtle Island (Kaplumbağa Adası) kıyılarına ulaşmasını engellemeye çalışıyor. Tarihi tersyüz eden bu “yetkisiz versiyon”, sinemanın sadece pasif bir izleme değil, aktif bir müdahale alanı olabileceğini kanıtlıyor.

16mm Büyüsü ve Yer Elmasından Doğan Mitler

Berlin’in yeraltı enerjisi, analog film makaralarının sesiyle beslenir. Singapurlu ikili Mark Chua ve Lam Li Shuen, Born of the Yam performansıyla sinema salonunu adeta bir ayin alanına çeviriyor. Modifiye edilmiş çoklu 16mm projektörler ve el yapımı makinelerle bir yer elmasından doğan yarı tanrının mitolojisini kuruyorlar.

Kazan dairesinin o paslı ama tıkır tıkır çalışan dişlileri gibi, bu performans da teknolojiyi el emeğiyle (DIY) birleştirerek modern putlaştırma süreçlerini sorguluyor. Analog filmin o kendine has grenli dokusu, dijital çağın kusursuzluğuna karşı atılmış en şık tokatlardan biri.

Sürgün ve Tanıklık: Fruits of Despair

İranlı yönetmen Nima Nassaj’ın Fruits of Despair (Umutsuzluk Meyveleri) filmi, bugün Berlin’in en melankolik ama en gerekli anlatılarından biri. Filistin-İsrail çatışması üzerine bir belgesel çekerken kendi ülkesinde patlak veren şiddetle bir anda “özne” haline gelen yönetmenin hikayesi bu.

Tahran’dan kaçıp sığındığı bir banliyö evindeki 12 günlük bekleyişi, kişisel bir günlüğe dönüşüyor. Gözlemci ile katılımcı arasındaki çizginin yok olduğu bu yapıt, savaşın hayatı ve yazarlığı nasıl yeniden şekillendirdiğini gösteren sarsıcı bir meditasyon. 2026’nın siyasi ikliminde, bu film “Kazan Dairesi”nin en sıcak valflerinden birini temsil ediyor.

Öncülere Saygı: Ken ve Flo Jacobs

Program, 2025 yılında kaybettiğimiz Amerikan avangart sinemasının öncüleri Ken ve Flo Jacobs’ı anmayı da ihmal etmiyor. 2007’de Forum Expanded’da gösterilen Let There Be Whistleblowers kısa filminin yeniden gösterimi, sinemanın hafızasını tazelemek için orada. Onların deneysel ruhu, apartmanımızın temellerindeki en sağlam kolonlardan biri olmaya devam ediyor.

Kazan dairesinde bugünlük basınç dengelendi, makineler soğumaya bırakıldı. Ancak “Yetkisiz Versiyonlar”ın yarattığı o zihinsel fırtına, Berlin sokaklarından İstanbul’un ara sokaklarına kadar esmeye devam edecek.