Zilberman | Berlin’in eski bir Berlin binasına özgü parke zeminleri, alçı tavan süslemeleri ve kahverengi çini sobasıyla bezeli burjuva ortamı, bu kez sadece bir sergi mekânı değil, İz Öztat’ın sanatsal müdahalesinin başlangıç noktası olarak karşımıza çıkıyor. Sanatçı, galeri mekanının bu ağırbaşlı ve kurallı atmosferini; otoriter bir toplumun soğuk etiğini, itaat mekanizmalarını ve toplumsal normları sorgulamak için bir sahne gibi kullanıyor. 3 Mayıs 2026 tarihine kadar devam edecek olan “Done with evil-doing” sergisi, bizi tarihsel anlatıların ve kolektif hafızanın tekinsiz labirentlerine davet ediyor.
Serginin başlığı, Wilhelm Busch’un 1865 tarihli klasik Alman grafik öyküsü Max ve Moritz’in son cümlesine doğrudan bir atıf yapıyor. Öztat, yaramazlıklarının bedelini bir değirmende öğütülüp ördeklere yem edilerek ödeyen iki çocuğun hikâyesini, toplumsal ceza ve “ibret” kavramlarını deşmek için kullanıyor. Sergide yer alan ve öyküdeki fırın sahnesine gönderme yapan keçe kefenlere sarılı çocuk heykelleri, Busch’un aslında çocuklar için değil, otoriter bir toplumun sert ahlak anlayışını eleştirmek için yazdığı bu hicivli dili günümüze taşıyor. Sanatçı, “kötülük yapanın” ve “kurbanın” kim olduğuna dair algının, gücü elinde tutan otoriteye göre nasıl değiştiğini sorguluyor.
Mekânın dekoratif bir unsuru olan çini soba, Öztat’ın elinde standartların dışına çıkan bir “kusur” alanına dönüşüyor. Kusursuz bir cephenin altına gizlenen çatlaklar, döküm izleri ve aniden beliren şeytan boynuzları, “şeytanın detayda gizli olduğunu” hatırlatıyor. Sobadaki gözetleme delikleri ve yanlarında sergilenen Surrender (Teslimiyet) adlı suluboya serisi, burjuva ahlak rejiminin baskıladığı arzu, acı ve kontrol arasındaki oyunbaz etkileşimi ortaya koyarak röntgenci bir bakışı kışkırtıyor.
Kasperle kukla tiyatrosu ve Faust efsanesi, serginin pedagojik ve ideolojik katmanlarını oluşturuyor. Öztat, 1937’de kurulan Alman İmparatorluğu Kukla Oyunu Enstitüsü tarafından yasaklanan ve bir daha geri dönmeyen “Ölüm” kuklasının yokluğunu, devlet şiddetinin susturulduğu ve yasın yasaklandığı tarihsel durumların bir semptomu olarak okuyor. Return of the Death Puppet (Ölüm Kuklasının Dönüşü) resim serisiyle bu eksik figürü yeniden çağırırken, koleksiyonundaki el kuklalarındaki Şeytan figürünün ırksallaştırılmış temsillerini de eleştirel bir süzgeçten geçiriyor.
Rest (2024) adlı video enstalasyonunda ise kırmızı bantlar; sınırları, bölgeleri ve geçişleri işaret ederek ulus inşasının ve gücün icrasının bir alegorisini sunuyor. Sanatçı, kamusal alanın giderek daraldığı ve baskı altına alındığı dönemlerde çalışmalarını bir “Kara Kutu”ya, yani korunaklı bir iç alana taşıyarak direniş, mobilizasyon ve adalet talebini burada prova ediyor. Performans sanatçılarıyla iş birliği içinde üretilen bu çalışma, yukarıdan dayatılan otoriteye karşı bedensel bir başkaldırı niteliği taşıyor.
“Faust, bilgi açlığı, etki altına girme savunmasızlığı ve suç ortaklığı arasında hareket eder.”
Serginin son bölümünde bir çalışma masası bizi bilgi üretiminin ve baştan çıkarmanın iç içe geçtiği bir alana götürüyor. Faust efsanesine dayanan triptik çalışmada, kırmızı geometrik formlar Faust’u seçim şansı sınırlı bir figür olarak çerçevelerken, Here and Now, and After? (Şimdi ve Burada, Peki Ya Sonra?) videosunda disobedient (itaatsiz) bir kuklanın kırmızı burnu olarak mizahi bir şekilde yeniden beliriyor. İz Öztat, hayali karakteri ve alter egosu Zişan (1894–1970) ile sürdürdüğü uzun süreli iş birliğinde olduğu gibi, burada da arşivleri ve spekülatif anlatıları kullanarak bugünün siyasi gerilimlerini şekillendiren tarihsel kırılmaları ifşa ediyor.
