Londra’nın gri şubat göğü altında, Thames Nehri’nin kıyısındaki Garden Museum, bizi 235 yıllık sessizliğini bozan bir arşivle karşılıyor. Bugün Guangzhou olarak bildiğimiz Kanton ile dönemin imparatorluk başkenti Londra arasındaki o ince, yeşil ve bilimsel köprüyü yeniden kuran “Seeds of Exchange: Canton and London in the 1700s” sergisi, tarihin tozlu raflarında unutulmuş bir iş birliğini gün yüzüne çıkarıyor. Bu sergi, sadece bitki resimlerinden oluşan estetik bir seçki değil; 1766-1773 yılları arasında gerçekleşen, kıtalararası bir bilgi takasının ve kültürel etkileşimin hikâyesi.
İngiliz botanikçi John Bradby Blake, Çinli muhatabı Whang At Tong ve bitki ressamı Mak Sau arasındaki bu sıra dışı üçgen, Doğu ile Batı’nın birbirine henüz “egzotik” bir merakla baktığı bir dönemde, bilimin evrensel dilini kullanarak ortak bir dünya kurmaya çalıştı. Tam 235 yıl sonra ilk kez Britanya’da sergilenen bu eserler, hem bir dönemin ticaret ağlarını hem de insanın doğayı anlama konusundaki bitmek bilmeyen tutkusunu gözler önüne seriyor. Eğer Londra’nın puslu sokaklarında, 18. yüzyılın o taze, meraklı ve keşif dolu havasını solumak isterseniz, bu sergi size bir müzeden çok daha fazlasını vaat ediyor: Bir zaman yolculuğu ve kökleri derinlere uzanan bir dostluğun kanıtı.
1770’lerde Doğu Hindistan Şirketi adına çalışan bir supercargo olan John Bradby Blake, Kanton’un yüksek duvarları ardındaki bahçeleri keşfettiğinde, sadece ticaretin değil, bilimin de peşindeydi. Kendi bahçesinde yetiştirdiği Camellia japonica, kumkuat ve mandalina fideleriyle aslında bitmemiş bir başyapıtın, “Compleat Chinensis”in temellerini atıyordu. Blake, sadece tohum toplamadı; o tohumların nasıl çimleneceğini, hangi koşullarda büyüyeceğini titizlikle not etti ve bu bilgileri bitkilerle birlikte Londra’ya gönderdi.
Sergi, Blake’in bu arşivini ilk kez bitkisel resimlerle birleştirerek sunuyor. Bu birleşme, sadece bir kürasyon başarısı değil, aynı zamanda 235 yıl sonra tamamlanan bir yapboz gibi.
Blake’in Kanton’daki bitkileri belgelemesi için görevlendirdiği Çinli sanatçı Mak Sau, serginin gizli kahramanı. Mak Sau’nun fırçasından çıkan 30 adet botanik illüstrasyon, serginin merkezinde yer alıyor. Bu eserler, Batı’nın bilimsel kataloglama ihtiyacı ile Doğu’nun zarif sanat anlayışının kesişim noktasını temsil ediyor. Karpuzlardan (Citrullus lanatus) acı kavunlara (Momordica charantia) kadar her bir çizim, sadece birer bitki temsili değil, aynı zamanda iki farklı kültürün bir bitki üzerinde nasıl uzlaştığının göstergesi.
Serginin en dikkat çekici parçalarından biri kuşkusuz ünlü portre ressamı Sir Joshua Reynolds tarafından yapılan Whang At Tong portresi. Bradby Blake’in Çinli interlocutor’u (muhatabı/danışmanı) olan Whang At Tong, bu uluslararası iş birliğinin insani yüzünü temsil ediyor. Reynolds’un fırçasıyla ölümsüzleşen bu portre, o dönemde bir Çinli entelektüelin Londra sanat dünyasında nasıl bir yer edindiğine dair paha biçilemez bir belge sunuyor. Portre, sadece bir yüzü değil, aynı zamanda Kanton ile Londra arasında akan bilginin zarafetini de temsil ediyor.
Virginia’daki Oak Spring Garden Foundation iş birliğiyle hazırlanan sergi, Bradby Blake’in Çin bitkileri üzerine yaptığı araştırmaları, sözlükleri ve haritaları gün yüzüne çıkarıyor. Kanton-İngilizce bitki ve mutfak terimleri sözlükleri, o dönemin sadece botanik değil, dilsel bir alışveriş içinde olduğunu da kanıtlıyor. Nehir teknelerinde taşınan rengarenk saksı çiçekleri ve dönemin Kantonu’nu tasvir eden suluboya çalışmalar, ziyaretçiyi 18. yüzyılın hareketli ama dingin atmosferine hapsediyor.
Sergi Tarihleri: 11 Şubat – 10 Mayıs 2026
Konum: Garden Museum, Lambeth Palace Road, London, SE1 7LB
Ziyaret Saatleri: Her gün 10:00 – 16:00
