Londra’nın entelektüel duraklarından Euston Road’da yer alan Wellcome Collection, bizi tarihin karanlıkta bırakılmış, can yakan ama bir o kadar da direniş dolu bir köşesine götürüyor. Sadece birkaç hafta sonra (6 Nisan 2026’da) sona erecek olan sarsıcı sergi “1880 THAT: Christine Sun Kim ve Thomas Mader”, işaret dilini sadece bir iletişim aracı olarak değil; yaşamsal bir sığınak, bir aidiyet ve bir “ev” olarak tanımlıyor.
Sergi ismindeki “THAT” (O/Şu) kelimesi, Amerikan İşaret Dili’nde (ASL) kendinden önceki cümleye ağırlık ve önem katan vurgulu bir ifade. Peki ama 1880 yılında ne oldu da bu kadar güçlü bir vurguya ihtiyaç duyuldu?
1880 Milano Konferansı: Bir Dilin Gasp Edilişi
Sanatçılar Christine Sun Kim ve Thomas Mader’in işleri, köklerini Deaf eğitim tarihinin en yıkıcı dönüm noktalarından biri olan 1880 Milano Konferansı‘ndan alıyor. Çoğunluğu işiten kişilerden oluşan ve aralarında Alexander Graham Bell’in de bulunduğu bu konferans, Duyma Engelli okullarında işaret dilinin yasaklanıp yerine oralizmin (dudak okuma ve konuşma eğitimi) getirilmesine karar verdi.
İşaret dili dışlandı, bastırıldı ve Duyma Engelli topluluklar için nesiller boyu sürecek bir damgalanma (stigma) ve izolasyon dönemi başladı. İşte “1880 THAT”, bu büyük gaspa karşı mizahı, heykeli ve filmi kullanarak bir direniş ve anma alanı inşa ediyor.
Serginin Kalbinden Sarsıcı Detaylar
Galeri 2’de yer alan ve tamamen ücretsiz olan bu sergideki eserler, o ince ve zekice kurgulanmış mizahın altında derin bir aktivizm barındırıyor:
-
Eksik Plaka ve Anı Tuğlaları: Milano’daki o tarihi binada, Duyma Engelli topluluklar için böylesine yıkıcı bir kararın alındığına dair hiçbir tabela yok. Sanatçılar, bu silinmeye (erasure) karşı kendi anı tuğlalarını üreterek, tuğlaları hem şehirlerin hem de dilin “yapı taşları” olarak yeniden tanımlıyor.
-
Kırmızı Dev Kollar (“Attention”): Galerinin iki ucunda yer alan bu şişme dev kollar, ASL’de dikkat çekmenin temel yollarını (aşağı doğru el sallama ve işaret etme) simgeliyor. Kollardan biri Birleşik Krallık politika yapıcılarının dikkatini çekmek için Parlamento’ya (Houses of Parliament), diğeri ise tarihi kararın alındığı Milano’ya işaret ediyor. Duvara sürtünen parmak, hak arayışının ve mücadelenin sürekliliğini temsil ediyor.
-
Graham Bell’in Burnuna Bakmak (“Look up my Nose”): Oralizmin en büyük savunucularından Graham Bell’in burnundan modellenen bu enstalasyon, işaret dili kullanıcılarına yukarıdan/küçümseyerek bakan insanları temsil ediyor. Burun deliklerinden üflenen hava ve otomatik bagetin yarattığı bas frekansı, galerinin her yerinden hem duyuluyor hem de titreşim olarak hissediliyor.
-
Susam Sokağı ve Yeraltı Dili (“What’s Left”): Ünlü çocuk programı Susam Sokağı’nın şüpheli bir şekilde harf satan karakteri Lefty’nin kullanıldığı bu sessiz film, işaret dilinin yasa dışı ilan edilmesinin absürtlüğünü ve Duyma Engelli toplulukların Milano’dan sonra dillerini nasıl yeraltında/gizlice yaşatmak zorunda kaldığını anlatıyor.
-
Gözlerin Geçişi (“Eye Spy”): İki şeffaf figürün bir çift göz küresini birbirine fırlattığı bu animasyon, ASL’deki “Keşke olayları benim gözümden görebilseydin” ifadesine dayanıyor. Eğer 1880’deki o karar alıcılar, dünyayı Duyma Engellilerin gözünden görebilseydi, tarih çok daha farklı yazılabilirdi.
Erişilebilirliğin Zirvesi
Wellcome Collection’ın her sergisinde olduğu gibi, “1880 THAT” de tam ve kusursuz bir erişilebilirlik örneği sunuyor.
-
Sergi alanındaki her sanat eseri için; İngiliz İşaret Dili (BSL) videoları, sesli betimlemeler (audio description) ve detaylı duvar metinleri.
-
İşitme cihazları için indüksiyon döngüleri (hearing loops) ve duyusal erişim destekleri.
Eğer iletişim hakkının, dilin ve aidiyetin ne anlama geldiğini sarsıcı ve bir o kadar da zekice kurgulanmış bir dille deneyimlemek istiyorsanız, kapanmadan önce (6 Nisan 2026) bu sergiyi mutlaka ajandanıza ekleyin.
