Barry Flanagan ve Galerie Max Hetzler’de Maddesellik Serüveni: “On the other hand” Sergisi

Berlin’in sanat tarihindeki ağırlığıyla bilinen Bleibtreustraße 45 adresindeki Galerie Max Hetzler, 2026 yılının başında heyecan verici bir retrospektif sunuma ev sahipliği yapıyor. Britanyalı heykeltıraş Barry Flanagan’ın (1941–2009) sanatsal mirasını onurlandıran “On the other hand” başlıklı sergi, sanatçının elli yılı aşkın kariyerindeki materyal çeşitliliğini ve hiyerarşiden arındırılmış form arayışlarını merkeze alıyor. Sanatçının galerideki üçüncü solo sunumu olan bu sergi, endüstriyel kumdan kumaşa, taştan bronza kadar uzanan geniş bir malzeme yelpazesinin nasıl birer sanatsal özneye dönüştüğünü akademik bir titizlikle belgeliyor. Serginin başlığı, Flanagan’ın babasından miras aldığı ve konuşmalarında sıkça kullandığı bir deyimden türetilmiş olup, sanatçının eliptik, gizemli ve ironik dil kullanımına bir saygı duruşu niteliği taşıyor. Flanagan, bu ifadeyi tıpkı bokstaki bir manevraya benzeterek, düşüncenin beklenmedik yönlere sapmasını ve sanatın kendi biricikliğini sorgulamasını sağlayan bir araç olarak konumlandırmıştır.

Serginin kronolojik başlangıcını oluşturan 1973 ile 1980’lerin ortalarına tarihlenen taş oymalar, Flanagan’ın 1960’ların sonundaki “yumuşak malzeme” döneminden radikal bir kopuşu temsil eder. Halat, çuval bezi veya yansıtılan ışık çerçeveleri gibi efemer yapıların yerini alan bu taş eserler, üç boyutluluk ve kütle kavramlarını yeniden tartışmaya açar. Sanatçının taşın özel materyal niteliklerine gösterdiği hassasiyet, buluntu kireçtaşlarından seçilmiş Pietra verde serpentino mermerine kadar uzanan bir çeşitlilikte kendini gösterir. Yatay çizgilerin domine ettiği bu heykeller, kütle ve ağırlık oranının nesnenin ontolojik varlığını nasıl belirlediğini kanıtlar niteliktedir. 1973 tarihli kaba kazıma izleri taşıyan kireçtaşı eserlerden 1985 tarihli pürüzsüz ve cilalı mermer kıvrımlara kadar olan süreç, Flanagan’ın maddeyi evcilleştirmek yerine onun doğasını sanatın merkezine yerleştirdiğini göstermektedir.

Eş zamanlı olarak geliştirilen ve 1978 ile 1980’lerin ortası arasına tarihlenen metal sac “snoot” serisi, sanatçının mitolojiye ve temel geometrik formlara duyduğu tutkunun bir yansımasıdır. Kesilmiş ve bazen boyanmış bu küçük nesneler; spiraller, üçgenler ve daireler aracılığıyla antik sembolizmlere ve organik formlara referans verir. Flanagan için spiral formu, bir ammonit fosilinden kulak salyangozuna, bir tomardan helis yapısına kadar pek çok anlama gelebilir; ancak sanatçı için ikonografi her zaman maddeselliğin ardından gelir. Sanatçının Alfred Jarry’nin “hayali çözümler bilimi” olarak tanımladığı Patafizik kavramına duyduğu ilgi, bu eserlerin absürt, deneysel ve oyunbaz karakterini şekillendiren temel felsefi çerçevedir. 1978 tarihli sarı boyalı çelik eser VII 78 the corn’s up, göğe doğru yükselen spiraliyle adeta kültik bir nesne görünümü kazanarak patafiziksel düşüncenin heykeldeki somut karşılığı haline gelir.

Sanatçının 1992 civarında yoğunlaştığı seramik “pinch pot” serisi, stüdyo pratiğinin en mütevazı ve kişisel dışavurumlarından biri olarak sergide yerini alır. Antik çağlardan günümüze ulaşan en temel çömlekçilik yöntemiyle üretilen bu nesneler, herhangi bir alet veya çömlekçi çarkı gerektirmeden, sadece başparmak ve diğer parmakların baskısıyla şekillendirilmiştir. Flanagan, tüm malzemeleri sanat olarak ilan ederken, sanatçının elinin kil üzerindeki doğrudan izini, tekrara ve seriselliğe dayalı bir jest olarak bırakır. Bu kaplar, minimalist bir yaklaşımın insani bir dokunuşla birleştiği, hiyerarşi karşıtı bir sanatsal manifestonun en saf örnekleridir. Sanatçının elinin her bir kıvrımı, kilin yumuşaklığına hapsedilmiş bir zaman ve emek kaydı olarak izleyicinin algısına sunulur.

Flanagan’ın 1960 ve 70’lerdeki minimalist pratiğinden sonra 1979’da figürasyona yönelmesi, kariyerinin en ikonik evresini, yani bronz tavşan heykellerini başlatmıştır. Özellikle 1982’de Venedik Bienali’nde Britanya’yı temsil etmesiyle küresel bir ün kazanan bu biyomorfik figürler, hayvan formlarını antropomorfik özelliklerle harmanlar. Tavşan figürü, mitolojik doğası ve öngörülemezlik, diriliş ve yenilenme sembolizmiyle Flanagan’ın külliyatına mükemmel bir uyum sağlar. Geçicilik ve hızla tanımlanan bir canlının, kalıcılık ve ağırlıkla özdeşleşen bronz malzeme ile dökülmesi, sanatçının eserlerindeki temel paradoksu oluşturur. Birçok bronz eserin anıtsal ölçeği, bu çelişkiyi daha da vurgulayarak tavşanın çevikliğini bronzun sertliğinde dondurur.

Sanatçının heykel tarihindeki büyük ustalarla kurduğu diyalog, serginin en dikkat çekici katmanlarından biridir. Rodin’in Düşünen Adam eserine ironik bir atıf yapan 1997 tarihli Thinker on Rock +x, galerinin balkonunda pürüzsüz bir kayanın üzerinde pensive bir edayla oturan bir tavşanı tasvir eder. Benzer şekilde, 2005 tarihli Pirate Wheel eseri, Marcel Duchamp’ın ilk readymade çalışması olan Bisiklet Tekerleği’ne (1913) mizahi bir göndermedir. Flanagan, Duchamp’ın eserini bronza dökerek onu “objektif bir kopya” haline getirir; lastik izlerinden üretim detaylarına kadar her şeyi korur ve üzerine kendi elleriyle şekillendirdiği bir tavşanı yerleştirir. Bu müdahale, readymade kavramını el işçiliğiyle (thumbprints) yeniden harmanlayarak patafiziksel bir “hayali çözüm” üretir.

Sonuç olarak Barry Flanagan, “On the other hand” sergisiyle dil, şiir, patafizik ve sanat tarihi referanslarını maddesel bir varoluşta birbirine bağlar. Sanatçının sac metali büküşü veya bronzu döküşü, hem doğrudan bir iz bırakma eylemi hem de tarihsel bir sürekliliğin parçasıdır. Spirallerin hem saat yönünde hem de tersine dönen dualizmi, Flanagan’ın sanatındaki evrensel döngüyü; bir parmak izinden bir salyangoz kabuğuna, mineralojiden jeolojiye kadar uzanan geniş bir bağlantılar ağını temsil eder. Kil, taş ve kaya, sanatçının elinde yeni bir mantık dayatılmadan, kendi karakteristik özellikleriyle parlamaya devam eder; bu da izleyiciye malzemenin kendisiyle saf bir algısal karşılaşma olanağı tanır.

Galerie Max Hetzler, Berlin: Bleibtreustraße 45

Sergi Adı: Barry Flanagan – On the other hand

Tarih: 28 Şubat 2026 tarihine kadar